Menu Xerais

Artigo de Montse Fajardo sobre a novela «O espello do mundo», de Ramón Nicolás

Reproducimos o texto da intervención da xornalista Montse Fajardo durante a presentación en Pontevedra da novela O espello do mundo, de Ramón Nicolás.

 

 

O espello do mundo

Libraría Paz – Pontevedra

Ídesme perdoar que empece contando algo que non ten que ver co libro, pero que di moito tanto do seu autor como do sitio no que estamos. Á semana seguinte de escribir o meu primeiro traballo, Matriarcas, entrei con media ducia de exemplares na libraría Paz, para pedirlle a Cano se me permitía deixalos en depósito, por se alguén que non fose a miña nai ou as miñas tías querían lelo. E Cano non so os colleu senón que me propuxo facer unha presentación aquí. Esta foi a primeira libraría que acolleu unha presentación miña e Ramón, o primeiro crítico que fixo unha recensión na prensa do libro, e ademais boa.

 Así que moitas grazas aos dous, sempre estarei encantada de compartir espazo con vós.

 E hoxe máis porque vimos falar dun libro escrito por un home pero, na miña opinión, claramente feminista, o que non é doado de atopar. O eixe da narración é a correspondencia que intercambian no século XII a ona de San Pedro de Ramirás, a monxa clarisa Guiomar Méndez e a tamén abadesa Hildegarda von Bingen, quizais unha das mulleres máis influínte da Baixa Idade Media, que chegou a ser canonizada por Benedicto XVI no 2012. Era compositora, escritora e exercía a menciña baseándose no estudo das propiedades das plantas e de certos animais, é dicir, que se tivera nacido catro séculos despois, esa mesma igrexa que a fixo Santa a tivera queimado na fogueira por menciñeira, o que eles traducían como bruxa.

 No creades que na súa época o trato ás mulleres era moito mellor. De feito, a agora santa pouca elección tivo mesmo de ser monxa pois sendo a menor das dez fillas dunha familia nobre alemá, foi consagrada á igrexa ao nacer, de “dezmo” a Deus, mesmo se dun carneiro se tratara.

 O caso é que co tempo converteuse nunha influinte abadesa que compartiu o seu saber coa ona galega e esta a súa vez, con responsábeis doutros conventos como Xoana ou Sancha, con ese costume que temos as mulleres de compartir o saber, tanto de facer un “queique”, como de levar un cenobio, pasando por acompañar a Ramón na presentación do seu libro que xa provocou un par de cafés de posta en común entre Ana e máis eu.

 Desas conversas de Hildegarda e Guiomar extráense consellos que a min me parece que están en pleno vigor, e que non estaría de máis que se aplicasen certos políticos moi de actualidade estes días. Dicía Hildegarda “sede fieis aos vosos principios” e tamén advertía que o estado anímico (non sei se do doente o dos seus votantes) inflúe moito na curación do mal. “Algo dentro de nós quebra a harmonía e máis a beleza”, dixo ela.

E entre os sabios consellos que destapa o libro, destacan os segredos das plantas, de herbas que escorrentan ao demo, e mesmo ao lóstrego. Non sei se funcionan con outras tormentas que se nos aveciñan, pero habería que probar. É moi curioso porque estamos falando de uns nove séculos atrás e xa fala de métodos de sanación como o trigo quente, e dicir do precursor da amofada eléctrica ou deses saquiños que agora están tan de moda para atender as lumbalxias. Vamos, que non inventamos nada novo.

 Eu teño que recoñecer que gusto especialmente do fieito macho. Non pensedes mal. Só  porque é bo para a memoria, da que este país anda moi falto desde hai oitenta anos.  E gústame especialmente o feito de que o noso protagonista Martiño, que é o encargado de estudar esa correspondencia entre cenobios, defenda a memoria oral como fonte ou esa foi, polo menos, a lectura totalmente interesada que eu fixen, dese momento no libro en que Martiño, cotexa un libro de toponimias coa memoria oral da amiga da súa avoa e a historia corrobórase, o que eu aproveito para arrimar a ascua a miña sardiña e ver aí unha defensa da importancia da memoria oral como fonte

 O que opina Martiño impórtame moito porque para min é un alter ego de Ramón. O propio proceso de creación deste libro adivíñase no pensar do protagonista e tamén, no xeito de contar as cousas de Martiño, e mesmo nos parágrafos que destaca da correspondencia das dúas monxas, hai moito desa posición en pro do mundo feminino que eu sempre atopei en Ramón. Hai fragmentos ben feministas como a queixa de Guiomar polo rexeitamento absoluto que amosan os coegos ante o feito de estar subordinados ás onas, por seren mulleres ou os problemas que Hildegarda amosa ter cos abades. Aínda que ela di que non son por machismo senón por cobiza, dúas faltas que parece non ter corrixido aínda a igrexa.

 Mais xa daquela, elas dúas como nós hoxe, deixaban que os homes pensasen o que quixesen sobre a superioridade do macho mentres, segundo as súas propias palabras, “moldean aos mociños” para levalos polo camiño de Deus, ou sostiñan que os cregos non eran senón instrumentos que a igrexa puña nas súas mans para o sostemento do seu cenobio… é dicir, Pensade o que queirades pero mandar, mandamos nós.

 Pero para min a esencia do libro é que ese pequeno convento de San Pedro de Ramirás convértese no “Espello do mundo” e amosa a través dos comportamentos das monxas clarisas, debilidades tan humanas como a envexa e a traizón encarnadas por Constanza (68) ou as dúbidas que a tentación provocan en  Eleonora (113) (Vouno deixar aí para non desvelar demasiado). Mesmo sentimentos tamén tan próximos a cada un de nós como o que Icía fai xurdir no protagonista. Nesta traballada e documentadísima novela de Ramón, o repaso pola historia do medievo mestúrase coa actualidade e aparecen temas tan próximos como as dúbidas que sinte Martiño sobre a historia que lle ensinaron na carreira. Ou volve xurdir a empatía co feminino de Ramón coa queixa sobre o esquecemento do papel da muller na historia.

 E a pesar da pertenza de Ramón ao sexo que non ten nada que demostrar, amosa a través de Martiño, a inxustiza que supón que Hildegarda deba quitarse importancia a si mesma, para captar “a benevolencia dun mundo (masculino) onde á muller non lle era permitido reflexionar nin ensinar aos demais a través da escrita”. En definitiva, este libro converte á vida monacal no espello do mundo e reflicte nel as paixóns humanas, a envexa, o desexo, as dúbidas entre a obriga de xulgar e a necesidade de comprender a quen se quere. Convérteo no espello dun mundo que da especial protagonismo ás mulleres e que reflicte os males que desde sempre nos afectaron e contra os que aínda non hai herba que nos poida exorcizar.

 Pot todo iso, grazas Ramón por este marabilloso –e feminino- reflexo do mundo.

Montse Fajardo

Deixa un comentario!