Menu Xerais

Unha gran novela: «O espello do mundo», de Ramón Nicolás. Texto de María Canosa

Publicamos o texto da escritora María Canosa lido na presentación na Coruña da novela O espello do mundo, de Ramón Nicolás.

 

 «O espello do mundo», de Ramón Nicolás

Moi bo serán a todos.

É un auténtico pracer estar aquí hoxe, na presentación dunha novela moi especial. Especial, como irei desvelando, por diversos motivos, mais o primeiro é que é a ópera prima dunha persoa excepcional á que eu considero un amigo. Ramón Nicolás, Moncho. Moitísimas grazas por deixarme acompañarte nun momento tan especial e importante coma este para ti. É un orgullo.

 Seguro que moitos xa o coñecen polo seu labor a prol da cultura, sempre facendo visibles aos que traballamos coas letras. Agora é o tempo para a súa palabra, despois de que só teña as boas e amables para todos aos que lles cedeu unha ventá do seu Caderno da Crítica.

Grazas, Moncho, por todo ese traballo. Porque nunca é tarde nin mal momento para dicir estas cousas. Moitísimas grazas. Non só polo respecto do que sempre fas gala, tamén polo teu tempo, ese ben impagable e irrecuperable que levas dedicando tantos anos á nosa cultura, ao noso patrimonio, facéndonos máis grandes e axudándonos a enorgullecérmonos do que somos, o noso ADN.

 Sei como es de discreto, así que, antes de que mo pidas, paso a falar xa da túa novela: O espello do mundo.

A novela comeza con toda unha declaración de intencións, cunha ollada, pero non unha ollada fixa, unha ollada que muda, cambia, medra. A ollada dun protagonista observador, dun escritor observador. Moi observador. Por iso sabe a medida xusta da descrición, sen excesos. Tan só sitúa, dispón, axuda a que o lector tome posición en cada momento do libro.

Unha novela, ademais, perfectamente estruturada. Quizais por iso comeza describindo a estrutura dunha igrexa, porque no esqueleto está a base do corpo, e do mundo. A estrutura da vida, dos tempos. É moi sinxelo seguir os cambios de espazo e época grazas ao ben formulado e seccionado que está o texto. É doado pasar da actualidade ao século XII, sen caer nin perdernos no salto temporal. Tamén por iso se fala coa mesma familiaridade dos chíos do twitter coma dos pergameos antigos. Porque a novela está narrada dun xeito natural, sen grandilocuencias nin pompas, por moito que o tema dese para iso. Intúo, e non creo que me equivoque, que isto é produto de seguir os ditados do carácter tranquilo e sinxelo de Ramón Nicolás. Hai quen di que os libros son coma fillos e este é un reflexo fiel de seu pai.

Mais o éxito non é só estruturala ben, hai que engadir que se intúe o tempo de pensar, meditar, interiorizar… Dá a impresión de que o autor coñece á perfección todo o que se conta, e así debe ser. Por iso resulta tan ben dosificada. O contido vaise amosando aos poucos, para non cargar ao lector. Dáse a información paulatinamente, evitando a saturación. A trama faise máis complexa, pero resulta doado seguila.

Trátase dunha novela con entidade. Con pouso. Madura. Madurada. Por iso transmite seguridade ao lector. Considero este un dos puntos fortes do texto. Ademais,  moi ben escrita, cunha linguaxe coidada, na que caben tanto as expresións galegas coma os cultismos.

Outro acerto son os personaxes. Consistentes. Ben construídos.

A través do carácter dáse a coñecer o mundo no que vive cada un deles. Necesitan ser congruentes na súa definición. Martiño é un home sensible, por iso é quen de adiviñar a complexa vida eclesiástica a través da observación e estudo das palabras. Porque o que el ten para adiviñar o que acontece nesa época son cartas, letras, escritos.

Guiomar Méndez, ona de S. Pedro de Ramirás, preséntase como unha muller convencida de que non se pode vivir de costas ao mundo, por iso se preocupa tanto pola educación.

Aconséllase con Hildegarda von Bingen, abadesa de Disibodenberg. A gran personalidade desta muller é un gancho para a novela. Amósase comprensiva e esixente, nunha sorte de visionaria do mundo futuro. Foxe dos castigos físicos, pretende falar na lingua que fala o pobo, compara as sancións distintas impostas a homes e mulleres…

É quen de descubrir, inventar, suxerir… unha linguaxe nova, que ela atribúe a visións místicas.

O autor, amosando unha grande intelixencia e discreción, non evita estes temas complicados, que ben poderían ser criticados por quen non comparte as ideas e crenzas dos personaxes que dan vida a esta novela. Por que, daquela, non ha lugar para o rexeitamento, sexa cal sexa o punto de vista? Porque se basea na descrición, no relato dos feitos, sen entrar a valorar os mesmos e, o que é máis importante, sen condicionar ao lector. Podemos crer ou non, apoiar ou estar en desacordo, mais tal como está escrita a novela, non se dá unha idea preconcibida, nin se dirixe a lectura, algo que eu cualifico positivamente. Somos, en todo momento, lectores críticos, observadores plenos e, polo tanto, donos da nosa percepción.

 A relación entre estas dúas mulleres, que é a que dá pé ao coñecemento dun mundo eclesiástico que eu xamais imaxinara dese xeito, ponse de manifesto a través dunha correspondencia epistolar que moito agradezo por ser unha romántica apaixonada das misivas. Considero que esta elección, a de basear o apoio entre as mulleres separadas no espazo a través das cartas, é un xeito de reivindicación, de reclamar a importancia das letras, do escrito e do imprescindible que resulta a literatura para o traspaso dos coñecementos.

Sorpréndeme, como viña dicindo, o complicada que é a vida eclesiástica. As loitas internas que se poden dar, e que aquí aparecen representadas na figura de Constanza, que non ten reparos en abusar da súa superioridade e dos seus privilexios para acadar maior poder. As trampas, as mentiras, as ansias de ser máis ca os demais, así como a fraqueza de forzas e o abandono, tamén viven nesta institución na que normalmente se loa o sacrificio e o traballo.

Engaden un valor especial dous aspectos que poderían quedar nun segundo plano, pero que son os que dulcifican o tema da novela e lle imprimen unha visión máis cálida.

O primeiro é o capítulo final, unha especie de resumo de todo o que se dixo ao longo das páxinas, que incita á reflexión sobre a importancia dalgúns feitos que se narran na novela. Axuda a facer balance final. O lector queda coa sensación de ter lido correctamente, o cal é gratificante.

É un peche que non diminúe a maxia do final aberto. Que pasa coa relación de Martiño e Icía? Que decisión tomará Hermidas? Cada un de nós podemos imaxinar o resto da historia, ata que saia unha segunda parte, ou unha segunda novela. Eu non dubido que sería para todos un pracer contar cun novo título teu, Moncho.

O segundo aspecto a salientar é o tratamento das relacións amorosas, ben de Eleonora ou o propio Martiño. É sutil, sen perder a graza e intriga necesarias, na xusta medida.

Non estamos ante unha novela histórica. Estamos ante unha novela da vida. Unha novela do mundo. Ou dos distintos mudos que, ao final, fan que os nosos días sexan como son.

Unha novela que, ademais, berra a inxustiza da sociedade coa muller. Aquí deféndese a súa figura, a súa valía e a débeda histórica con ela. Faise desde a análise da situación sen crítica destrutiva.

O espello do mundo é, tamén, o espello no que mirarnos os que queremos escribir con calidade, porque é un libro elegante, consistente, fornecido polo coidado na escolla da palabra, porque fai un tratamento exquisito do tempo, o espazo, os protagonistas… Unha novela en que cada páxina chama pola seguinte. Unha novela con maiúsculas. Unha gran novela. A descuberta dun escritor que ten moito que dicir. E coma sempre, farao desde a discreción, o silencio, a observación. Por iso temos que ser nós, os lectores, os que alcemos a voz para anunciar que “O espello do mundo” é unha alfaia que fará a delicia de quen queira achegarse a el. Paga a pena. Polo que di e polo que intuímos. Porque convida á reflexión, dunha época pasada pero tamén das posibilidades que temos para construír o futuro. Un futuro que, sen dúbida, estará orgulloso de contar na súa literatura con este título.

 Os meus parabéns, Moncho. O tema non era o máis sinxelo, mais soubeches adobialo cos elementos precisos para dulcificalo, facelo atractivo e evitar as confrontacións. Non era tarefa sinxela. Hai traballo e tamén talento.

A miña admiración.

María Canosa

Deixa un comentario!