Menu Xerais

A destreza do narrador de «Poñente»: Crítica de Xosé Manuel Eyré sobre a novela de Pere Tobaruela

Xosé Manuel Eyré publicou en Galicia Confidencial unha recensión crítica sobre Poñente, de Pere Tobaruela.

 

A novela da salga e dos fomentadores

A obra desta semana e ‘Poñente’ de Pere Tobaruela, unha obra editada por Xerais e traducida por Ana Boullón.

Cóntanse dúas historias, pertencentes a tempos ben distintos ( século XIX e actualidade), que se enguedellan, que se entrecociñan até constituír un discurso único. A primeira é a daqueles promotores cataláns que sementaron a costa galega de industrias de salga, é , dobre todo, a de Josep Sadurní, quen, desafiando o costume fomentador de casar só entre cataláns, toma esposa galega. Mais tamén é a da viúva Ferrer, que, tamén desafiando o papel secundario a que a sociedade condenaba á muller, se determina a pasar a ser ela quen goberne a compañía despois do falecemento do seu marido. E tamén a dos señoritos Ferrer, vividores, incompetentes e soberbios. Porque a Historia nunca é auga pasada. É río. E no río a auga que vai pasar a ponte é un reflexo da auga que xa a pasou. Velaí logo que Carme, unha moza afogada pola relación afectiva que mantén con Carles, a imitanza da viúva Ferrer reivindique a súa propia personalidade; e que Poñente tamén sexa en boa parte a crónica desta constatación. Mais tamén, a novela de Pere Tobaruela, axuda a explicar certos aspectos relativos ao desapego e refractarismo coa cultura e identidade galega con que a burguesía nos golpea nos días de hoxe. Porque a novela de Pere Tobaruela é unha novela de hoxe, é dicir, non un discurso pechado, non un discurso para ler e xa está. Porque o lector actual non quere quedar á marxe do discurso e reivindica a súa capacidade para interpretar e non só ler.

Poñente, é unha novela sobre a historia, non unha novela histórica. E unha novela integradora: a historia de Sadurní e os Ferrer intégrase na de Carme, tal e como o discurso global de Poñente debe integrarse na vida/historia do lector. E, se o coñecemento, por parte de Carme, das peripecias do XIX reafirma  a actualidade de Carme, tamén esta novela debe servir de algo na vida do lector.

Logo disto, o seguinte a salientar na novela de Pere Tobaruela é a habilidade, a destreza coa que o narrador vai tecendo diferentes modalidades narrativas, alén dos dous tempos, nun único discurso. Retallos de prensa, testamentos, partidas de defunción, fragmentos de libros de historia, de cancións, de documentos mercantís ou de retratos familiares, vanse entretecendo no discurso de Poñente, sen ancoraren, senón todo o contrario, a vertixinosa sucesión de sucedidos, servindo ao propósito dunha lectura dinámica e absorbente. Dinámica e absorbente, logo se decata o lector, é a lectura, é esta novela na cal o valor do fragmentario, da cousa pequena, se revela como parte imprescindíbel dun todo que non existiría sen o seu decisivo contributo, igual que o xogo nunca é superior ao valor do naipe senón que se constrúe a partir del.

Falamos, pois, dunha novela máis de autor que de narrador ou personaxes. Aínda tendo moito de novela coral, que non son poucas as personaxes nin se trata de personaxes planas. Precisamente nisto, en non seren personaxes planas, houbo moito coidado, logrando, en moi pouco espazo –e é outro dos puntos fortes da novela- que as personaxes actúen, transmitan sentimentos, e sexan espectadores da historia que os envolve. Por iso dicimos que é unha novela de autor, e houbo moito coidado niso, tamén, mais só será unha novela de autor mentres non a lea o lector, momento no cal cesa a propiedade autorial e dá paso a outra nova e definitiva.

Tratándose dunha novela de espectro semántico moi denso, e materializada na volta das 200 páxinas, fica a aínda por sinalar outra das características absolutamente notábeis desta novela, a pedra angular que fai posíbel a novela tal como a lemos: o uso do resumo. Páxina a páxina, Pere Tobaruela obséquianos un exquisito uso deste recurso, botando man del con tino e sensibilidade de xeito que a acción avanza sen estorbar a manifestación das personaxes; de xeito que a acción avanza harmonicamente, sen brusquidades nin contrastes excesivos, medindo moi ben os tempos e dimensións de ocorrencia a fin de que non estorbe nin entoleza a acción e deixe unha lectura dinámica, envolvente, completa e atenta. Un discurso, que, tendo a historia e a conformación da personalidade como eixo, non é novela histórica senón novela sobre a historia, e de construción plenamente actual para que a súa lectura o sexa tamén.

Xosé Manuel Eyré

Deixa un comentario!