Menu Xerais

Crítica de Ramón Nicolás sobre «Pirata», de María Reimóndez, na revista Festa da Palabra Silenciada

O último número da revista Festa da Palabra Silenciada publica unha crítica de Ramón Nicolás sobre Pirata, de María Reimóndez, que reproducimos a continuación:

Subxace, quen o dubida, na obra literaria publicada até o de agora por María Reimóndez un pouso común, adopte este a fórmula de expresión poética, narrativa para primeiros lectores, relato curto, novela ou mesmo ensaio, como é a vindicación inalienable dos dereitos da muller e das mulleres, e remítome para xustificar a afirmación á súa xa dilatada nómina bibliográfica. Mais tampouco cómpre esquecer que a autora fai confluír esta intencionalidade nada oculta, nin ten porqué, cun salientable esforzo creativo, que atinxe á documentación previa, á minuciosa planificación á construción da proposta e, mesmo, ao que di respecto do estilo –permítideme a vella palabra-: trazos  que a pouco que se repare agroman en cada proposta súa que ve a luz. Conxecturo, e non é difícil establecer esta suposición, que talvez o primeiro, isto é, esa vindicación que arriba amentaba, puido atoldar nalgún sentido a recepción desta que é ata o de agora a súa última novela para adultos: Pirata, publicada por Xerais en 2009 pois aí están lecturas que apuntan á excesiva presenza de ideoloxía ou a certo maniqueísmo na configuración dos personaxes que este lector, francamente, non foi quen de ver.

Ao meu xuízo, ben ao contrario, Pirata é unha arriscada e rebelde proposta que lle dá forma ao desexo de recrear literariamente asuntos estreitamente ligados entre si como son a percepción que os demais poden ter de calquera ser humano, a liberdade persoal e os esforzos para conseguila e, finalmente, o das identidades sexuais, nomeadamente a feminina, a través de dúas figuras moi acaídas para o efecto como foron as piratas Mary Read e Anne Bonney, vidas que foran xa recreadas hai algún tempo por Mireille Calmel en Lady Pirate. Neste sentido as devanditas personaxes son quen dinamitan os roles convencionais facendo recaer o maior peso na evolución do personaxe de Mary Read, depositaria dunha intensa treboada interior que non escampa nin acouga até que atopa a súa verdadeira identidade desde os tempos que se viu obrigada a adoptar a aparencia dun irmán morto para sobrevivir, pasando polo seus días no exército de Flandres, onde parece atopar outro camiño que logo rexeita para se converter, finalmente, en muller e amar a outra muller, acreditando finalmente no poder liberador da palabra: “Mary decátase á fin do enorme cambio que aconteceu nela. Da posibilidade de falar, de expresar o que antes só intuía”, e para chegar a este punto foron xustamente as personaxes de Madame Ébano e Anne Bonney as que “lle deron o mapa” coas indicacións a seguir para lograr ese obxectivo.

Neste universo coral, así pois, a presenza doutros personaxes resulta moi activa como por exemplo a de Madame Ébano, ou Malinke, ao meu xuízo un actante deseñado con especial agarimo e coidado e que concentra ao tempo unha historia desgraciada construída a base de procuras e fuxidas, escravitudes e esgazamentos interiores…, procuras as máis das veces infrutuosas como amosan as vivencias coa singular e afouta Annette. Cómpre non esquecer a figura de Anne Bonney, filla dun avogado de Cork e dunha criada, que foxe igualmente dun mundo no que se considera  engaiolada e que é consciente do que a une con Mary e Madame Ébano: “As tres fuximos, as tres buscamos outra maneira de estar no mundo”. As tres son conscientes de que o relevante non son outras cousas senón a historia que “tecen xuntas”.

Outras personaxes tampouco non resultan exentas de interese e serven de contrapunto, tamén ideolóxico, nesta novela. Algúns deles serían Fleming, amigo e logo esposo de Read durante algún tempo; Calico, o capitán do Williams e, sobre todo ao meu ver, o escritor Charles Jhonson, perfectamente deseñado nese rol que desempeña como prototipo de escritor subxectivo e ortodoxo, instalado no pedestal da verdade máis absoluta, que procura o ronsel dos piratas para documentarse con ínfulas de acadar a fama, emular a Defoe e procurar un sitio definitivo no mundo das letras; Jhonson, co obxectivo de realizar unha crónica desta vida fóra da lei, deses piratas a quen considera auténtico refugallo social, tenta salvar a Read, de quen parece namorado, malia que esta amosa as armas e os dentes diante del a prol da defensa dunha historia de amor, a súa con Anne, diante do que el afirma de xeito categórico e caracterizador: “Que acontecerá se outras mulleres tomasen ese exemplo? Sería a fin do mundo”…

Ao longo destas páxinas, inevitablemente, os trazos da novela de aventuras tamén están presentes pero, se se quer, cunha intensidade menor que os clásicos do xénero ao estaren supeditados a outros elementos preminentes. É a través deste contexto como se nos convida a entrar nun marco histórico concreto que se deseña con solvencia e que fai gañar enteiros na verosimilitude deste universo á marxe da lei, sobre todo no que se refire ás relacións que se establecen entre os piratas, no traballo desenvolto no mar, nos ataques a outras embarcacións ou nos ambientes en que se moven. Desde o comezo asúmese que os piratas conforman un  “un desafío ao establecido”, o que serve para tamén establecer outros paralelismos: esa fuxida das normas preestablecidas ten o seu correspondente inequívoco, noutro plano, na busca da liberdade persoal pois é no barco onde cadaquén é o que queira ser.

A estrutura desta novela presenta un xogo moi acaído que turra do atención de quen se achegue a ela, amosando un amplo abando de recursos, entre os que salientaría un especialmente atractivo que adquire forma recorrendo á evocación de acontementos do pasado, a través fundamentalmente da memoria dos personaxes e do seu relato oral, por veces empregando algún texto manuscrito, ata chegar á  fusión dese plano co do tempo real, que tamén é histórico. Isto, ao meu ver, é o que dota á novela dunha intensidade e dun ritmo no que nunca se perde a noción de movemento continuo,  nin sequera na primeira parte onde é maior o peso da observación e da autoanálise para máis adiante acelerar a acción até a súa conclusión, dotada dun carácter aberto e suxestivo para que cadaquén imaxine o que desexe.

Quedo, para finalizar, cunha suxestiva afirmación que realiza Madame Ébano: “contar historias, imaxinar outros mundos posibles é o primeiro paso para que existan”. Abofé que a afirmación non estaba exenta de razón pois Reimóndez contribúe a visibilizar, aunando ficción e historia, outros mundos posibles.

Ramón Nicolás

Comentarios pechados