Menu Xerais

Crítica de Xosé Manuel Eyré sobre «Un dedo manchado de tinta», de Manuel Portas

Xosé Manuel Eyré publica en A Nosa Terra unha recensión crítica sobre Un dedo manchado de tinta de Manuel Portas.

Un dedo manchado de tinta e os títulos alternativos

Gonzalo é condutor de autobús en Santiago, ex profesor de instituto, home con criterio mais sen cartos, de fértil imaxinación e capacidade de observación. Quere escibir un libro sobre xente normal, eses que non merecen a atención dos medios e cruzamos todos os días. Gonzalo Salgueiro, autor dos “Prolegómenos para unha lectura axeitada”, onde confesa que non sabe se o que escribirá/se lerá é unha novela ou outra cousa, que tamén mantén unha opinión polémica na que os libros se asemellan moito aos somníferos.

Así comeza a nova e moi suxestiva achega narrativa de Manuel Portas. Para un lector avezado e curioso, pararse nas interseccións entre autor, autor implícito, narrador e personaxe supón un apaixonante reto, apaixonante e infrecuente. Porque Gonzalo Salgueiro, o narrador, o autor implícito, remata sendo parte da ficción que escribe, remata e comeza, realmente, aínda que segundo se van pasando páxinas é moi probábel que o lector tenda a esquecer isto. O cal non é descoido ou casualidade, senón estratexia necesaria para que as palabras/ideas autoriais atopen lugar e filtren no texto. Dicimos lector avezado porque o lector común non adoita deterse nestes pormenores, porén é este un aspecto complementario á lectura tradicional que queremos sinalar e defender como un aliciente máis.

Sabemos que non estamos falando da lectura máis frecuente, mais é que Un dedo manchado de tinta posúe múltiplos niveis de lectura e cómpre abstraerse minimamente para decatarse da viaxe ou mergullo duplo que o texto contén. Reivindícase, a través da ficción, a vida dos que non merecen atención, a vida varia e desesperada dos que aturan unha vida que saben que non foi feita para eles seren felices, as xentes da vida real, de xeito que o texto é un mergulllo nesa vida. Mais, despois do dito, iso supón que o mesmo autor rematará por descender ao plano da ficción e que, polo tanto, tal sexa a mellor homenaxe/imbricación ao plano do real.

Merece tamén ser salientado, na voz narradora, o feito de que esta acabe facendo uso dun plural inclusivo que ten a misión de selar a compliciade entre narrador e lector, de coller de ganchete o lector nesta viaxe. Un narrador que sempre se esforzou no descritivismo para que o lector non perda detalle, tal como se estivese lendo un filme de encontros e desencontros, tal como se a voz narradora fose un sensíbel e locuaz ollo de cámara cinematográfica.

A novela, porque novela é, malia as dúbidas de Gonzalo Salgueiro, asenta por unha banda nestes xogos ou estratexias que vimos de mentar… e por outra banda nas personaxes. Sendo novela coral, tamén é coral cada relato ou capítulo, mais dentro desa coralidada adoita haber unha personaxe reitora, directora ou central. É ocaso do funcionario que busca a familia de Eduardo Maquieira Diosdado, home que se viu forzado a emigrar para non seguir pasando humillacións e vergoñas por culpa dun fillo de casa ben. É o caso de Malulú, emigrante do Senegal ao que a vida se lle encabrona cando coñece unha muller branca, resultando acusado de asasinato. Este encabronamento tamén é o caso dos pequenos delincuentes de “Expediente 324/10”. Ou de Cristina, empregada dun súper, muller afeita á loita que precisamente por iso, porque non transixe, se verá mergullada e afectada polo despedimento dunha compañeira. E tal encabronamento tamén se produce en esferas máis altas, como testemuña Chus/Ana Avelenda, investigadora cun asunto de subornos, prevaricacións, estafas, corrupción na recualificación de terra. Inclusive tamén este penúltimo relato, no cal a acción é a verdadeira rexente, a verdadeira directora central e as personaxes son bonecos nas súas mans como nós, lectores, o somos nas da vida, e, polo tanto iso supón irmandar personaxes literarias e reais, facelas cómplices.

Deste xeito, cada un dos capítulos ou relatos (relatos longos) semella como unha sección vital, un pedazo de vida novelada como se fose o inicio dunha novela, a novela desa personaxe en particular e a de todas as que conflúen na súa vida particular. E todas esas novelas empezadas, todos eses capítulos, confluén no episodio final, cando coinciden todos no aeroporto de Lavacolla e alguén, non Gonzalo, vai decidir o destino de Chus. Cuestionamento da autoridade narratatorial, o narrador tampouco é Deus, que tamén é cuestionamento da autoridade divina de todo Deus. Ficando a orfandade humana totalmente á luz.

Velaí, pois, unha novela intelixente, escrita cun mar de sensibilidade humanística que tamén inclúe un evidente e permanente amor á palabra, que se manifesta na locuacidade narratatorial. Novela intelixente para todos os públicos lectores. Para o lector común, que mesmo atopará relatos moi vencellados á narrativa xenérica, e sempre relatos nos que a análise social resulta fonda e preocupante; mesmo o lector máis apegado á narrativa como fonte de curiosidades animadas en palabras atopará no texto de Portas unha moi boa oportunidade de reflexionar a partir del, sendo esta reflexión unha moi importante parte da novela e a súa finalidade. Porque o lector, calquera lector, é sempre un lector intelixente e preocupado, e non só aqueles capaces de operacións abstractas (lectores máis avezados) a partir do texto.

Porque a tinta da vida mánchanos a todos, vivir de costas a esa realidade é como querer suicidarse sen que doia… demasiado complicado e moi estúpido.

Xosé Manuel Eyré

Deixa un comentario!