Menu Xerais

«Cadeas», coma a vida. Anotación de Francisco Fernández Naval sobre a novela de Xabier López López, Premio Xerais 2013

O escritor Francisco Fernández Naval publica no seu blog unha anotación sobre Cadeas, de Xabier López López, novela gañadora do Premio Xerais 2013.

 

 

CADEAS, COMA A VIDA

O pasado venres, 13 de decembro, na biblioteca da AA VV Atochas-Monte Alto-A Torre, presentabamos a novela de Xabier López López, Cadeas, premio Xerais deste ano. Na mesa estabamos Fran Alonso, Xabier e máis eu.

Este é un resumo da miña intervención, por se alguén se anima a ler un libro tan complexo e esixente coma intenso:

 Había tempo que non nos viamos Xabier e máis eu. Quizais dende o 2006. E non foi ata o pasado mes de xuño, na illa de San Simón, que nos volvemos atopar. Ese día levei unha alegría enorme cando a portavoz do xurado do premio Xerais fixo público o nome de Xabier, como gañador da edición deste ano, cun libro titulado Cadeas, este que hoxe presentamos. Busqueino logo, por entre tanta xente, cando considerei que xa o deixarían libre os fotógrafos e xornalistas. Atopámonos nun corredor e démonos unha aperta grande.

Son lector da súa obra dende hai unha morea de anos. Podo dicir que lin boa parte dos seus libros, non todos, seguro, pero case: Doutor Deus, O caderno, A estraña estrela, O mono no espello, A vida que nos mata, Trinta e dous dentes ou 1989. Teño pendente a edición castelán dun libro de relatos Los libros prestados, publicado en Bilbao, en marzo deste ano e que el me agasallou hai pouco.

Na biografía literaria de Xabier hai anos máxicos. Esa consideración podería ter o ano 2002, cando publica O mono no espello, premio Manuel Lueiro Rey e A estraña estrela (Aventuras, tránsitos e adversidades do singular viaxeiro Emilio Amarante). Esa consideración pode ter, tamén, este 2013, ano no que publica a versión castelán dos relatos que antes mencionei; 1989 publicado por Biblos, e este libro, premio Xerais do ano, que hoxe presentamos.

Non é a primeira novela de Xabier que presento. Xa antes, en Betanzos, no ano 2007, presentabamos A vida que nos mata, unha novela policial, no sentido que lle dá Borges a esta expresión, cando di que unha novela policial debe ser contida e ter unidade, e ter iso presente é importante hoxe, ao falar de Cadeas, xa que na súa aparente falta de unidade e contención, en comparación con aquela outra historia de investigación, protagonizada polo xornalista obeso e sentimental Sebastián Faraldo, podemos apreciar algúns dos trazos principais do Xabier López escritor: o dominio de diferentes rexistros, a capacidade de sorprender e de se rexenerar, a exploración de territorios diversos, a versatilidade.

Considérase que foi John Dos Pasos quen abriu o camiño ás novelas ou narracións de carácter fragmentario, compostas a xeito de mosaicos, xénero ou estilo ao que, na miña opinión, pertence esta Cadeas. Agora ben, pasaron arredor de 90 anos dende aquela Manhattan Transfer que inauguraba o estilo, polo que aquel que guste de afondar nel, debe, ao tempo, afastarse do modelo e, se pode, innovar. Isto fai Xabier López con Cadeas.

A Xabier sempre lle gustou xogar ao límite. Xa en Doutor Deus propoñía un mundo narrativo a piques de se desintegrar e en Trinta e dous dentes esixía do lector unha actitude cómplice levada ao extremo da verosimilitude, cun personaxe que retrocedía á infancia.

En Cadeas os nexos existen, pero non son evidentes. Agás a historia do escritor que vai cear á casa dos lectores e que supón, a través de 19 breves capítulos, a columna vertebral ou o encadeado do que saen o resto das liñas de fuga do libro, o resto de historias comunícanse a través de elementos sutís, case inmateriais, polo que o lector debe estar moi atento ou, o máis aconsellable, deixarse levar con inocencia polos vieiros propostos por Xabier.

O personaxe dese escritor que descobre na praia a unha muller que le un libro seu, é o nexo ou cadea máis longa e que articula o resto. Pero este escritor non é un personaxe que se faga querer. Fachendoso, obsesivo e egocéntrico, non resulta nin atractivo, nin simpático. Porén, algúns dos outros elos, con menos páxinas, están escritos para perdurar na memoria: a historia de Xan, soldado en Cuba; Manuel Antonio nun porto oceánico; Xaquín Caxigal, un músico festeiro. Non obstante, é el quen dá as pistas do que é este libro, falando cos lectores que o acollen no seu chalé unha noite de verán. El fálalles do novo proxecto no que traballa:

  • Ben -contestou-. Narrativa, por suposto.

  • Unha novela?

  • Un libro de relatos?

  • Nin unha cousa nin a outra

  • Se non é unha novela nin tampouco un libro de relatos…

  • Sen sabelo -replicou- case acabas de dicilo ti. Se non é unha novela nin tampouco un libro de relatos… Cabe aínda outra posibilidade, non si? Que sexa unha novela e un libro de relatos.

Novela ou modelo evolutivo dos cambios sutís, cheo de vida, de recendo fortes, de luz e de amor, pero tamén de morte e de violencia. Salvado o escritor, os restantes heroes son un corpo heteroxéneo de personaxes e nese sentido hai na novela algo de vocación totalizadora, a proposta dun horizonte de seres humanos que viven canda nós, universo de personaxes complexo, algúns identificables e que podemos representar no noso maxín, outros formando parte dun corpo social amplo e máis difuso, polo tanto.

Para completar o mosaico ou o collage, son tamén diferentes os xenéros que Xabier emprega para artellar o discurso, alternado a primeira e terceira persoas, incorporando narración epistolar, historia dentro da historia, crónica, entrevista, informe…

Historias que perviven en nós logo da lectura porque nos conmoven velaí: a dese misterioso hospital no que se vai a luz en noite de tormenta; a paixón de Manuel Antonio por Alecto; a de Xan por Dolores; a necesidade de amar de Xaquín Caxigal; a esmorga dos tres amigos nos Caneiros…

Algúns dos elos que vinculan os relatos son sutís, algúns físicos e corpóreos e outros inmateriais. Entre os primeiros, velaí a emasculación dos soldados británicos; as orellas; Rianxo; o lúpulo e a cervexa; Conrad; Abd-el-Krim; a cabaleiría dos Estados Unidos; a morte de Xosé Luís Castro Veiga, o Piloto; a sombra do nacismo. Pero tamén eses outros fíos invisibles: recendos; agarimos; calor; luz. Nestes eu atopo un estado de ánimo, un pulo, unha proposta emocional, a representación da rede de afectos que nos axuda a seguir en tempos complexos, que nos afirma na necesidade de procurar a felicidade.

Cadeas é unha novela para ler devagar, para disfrutar con cada unha das historias que Xabier propón, sabendo que podemos facer delas o uso que mellor nos cadre, vinculándoas ou sentíndoas na súa singularidade, sen obsesións, exercendo a autonomía e a liberdade do lector.

Francisco Fernández Naval

Deixa un comentario!