Menu Xerais

«Lueiro na crista do galo» por Luís Cochón

Luís Cochón pronunciou o discurso titulado «Lueiro na crista do galo» no acto da presentación en Pontevedra do libro Manuel Lueiro Rey (1916-1990). A liberdade ferida. coordinado por Ramón Nicolás:

Veño nestes días, na honra de pregoar o nome de Manuel Lueiro Rei verbo desta homenaxe que se lle rende no libro este que tentamos presentar, hoxe, aquí, diante vós.

Mágoa que esta louvanza, que a é, a un amigo decisivo que tiven de meu, non vaia precedida do Pregón que Novoneyra, admirable, recitou na súa maneria, naquela outra homenaxe viguesa no maio do ano 93. Alí, o courelao, cravou a dimensión ética de Manuel como nivel de conciencia, como sensación de inminencia, do cambio profundo: aquilo, en fín, que nun tempo, nos uníu a tantos tan diversos. A inminencia dun futuro, dun horizonte outro, como Patria dun soño posible que foi o que caracterizou as varias xeracións resistentes da longuísima posguerra. Horizonte como patria soñada. Porque, producido o traspaso do poder, atopámonos con que a nova orde —iso si, democrática— non recollía nin recordaba aquel soño profundo, que pouco a pouco ía quedando en frustración e desencanto lexitimado, polo ben coñedido descaro do poder.

«A frustración dun soño ampla e longamente vivido. Este soño é o que homenaxeamos hoxe na memoria de manuel Lueiro Rei, certos —di o sempre esperanzado Novoneyra— de que un día será realidade, pois tódolos soños certos, tódolos soños posibles, volven xeneración tras xeneración até cumplirse. Como todo soño universal e intemporal, o soño da xustiza e da dinidade humana e aína o soño da igualdade posible».

Ben me sei eu, no tempo de hoxe, de agora mesmo, que neste país, ese soño está a ser deturpado —tanto me ten Trono ou Altar—, vencido e traizoado polos traidores de sempre, cada vez máis, neste país sen decencia, onde sempre pagan os de sempre. Ou acabamos co capital ou será o capitalismo o que acabe con nós, que ven se ve.

***

A maioría dos seus libros, senón todos, estarán nalgún andel da miña biblioteca, na que sigo ateigando libros —que xa non hei ler, se cadra— pero que sigo mercando. Os de Manuel sempre dedicados de seu. (Outra cousa é descifrar a letra autógrafa manuscrita, aqueles caracteres de antigo pendolista, que foi, até rozar a pura abstracción do debuxo caligráfico, sutileza que se volve ilexible na súa propia perfección). [O último libro que del recibín, póstumo, fíxomo chegar por un propio, aquel encanto de muller namorada, a súa, que se chamou, en vida, Maruja Lores, e por ela asinado].

As publicacións en castelán e en galego, entre prosa e poesía, que xa apareceran xuntas no primeiro dos libros: Nacencia, do ano 1950, asinado por un mesopotámico,  enigmático Gudea, seudónimo. Do 52 é Juncia de amor y vida, que eu acordo dos escaparates das librarías pontevedresas —tamén Ferrín—, en edición, máis ou menos de autor, e de recepción demorada, no meu bacharel. Son máis de dúas ducias de libros, prosa e verso, en dúas linguas. Non sabería dicir de momento se Lueiro é máis poeta que narrador, ou ó revés. Verémolo despois: Vicente y el otro ou Escolma ferida, ou a edición arxentina de La noche espera el alba.

***

Bástenos, hoxe, considerar a moi abondosa produción de artigos en prensa e revistas. Non houbo día no que Manolo non escribira, dun día para outro, nos que están as marabillas de estilo e de penetración que vertía nos xornais. Son esas notas dispersas, ou non tanto, as que un editor intelixente tería que traer a lévedo. Pequenas historias entre Dickens e Aldecoa, con ese pouso sentimental do que nunca se librou (nin Castelao). Unha dicción tersa e melódica que lle viña do seu mester de poeta (Lueiro é autor de vinte sonetos perfectos, sonetista consumado). Teñen ido aparecendo diversos poemarios de Lueiro Rei, en tiraxes curtas (como adoitan ser hoxe as poéticas), baixo diversos selos. Con todo o saber versificador, as habelencias e destrezas, pero con ese pouso melancólico, pechadamente lírico, por íntimo. Outro Lueiro, xa que logo, metido dentro de si. A súa voz máis limpa. Oficio de poeta, agora si, da última época, máis espido, menos literato e retórico. Hai que volver ler a Lueiro con outra penetración.

Ningún lector de poesía, ningún prologuista, foi quen de atender ese manancial que brota, esparce e deita, a creación máis celmosa —de toda a vida— na palabra poética de Manuel?

***

E non se acorda ninguén daquel naufraxio, na saída da ría, na noite de Reis (de cal ano?), no que morreron todos, incluído aquel rapaciño de escasos once anos que estaba a soñar o soño da noite dos meigos, que quedou en nada, cando a morte veu por el. Tan só a tenrura de Lueiro puido rescatar para nós aquela quimera do neno, cecais mentres durmía o sono. Tan só Manolo Lueiro puxo lucidez na noite conmovida. Tan só Manolo Lueiro denunciou a patética. Ningunha autoridade da Mariña levou ante os tribunais de xustiza o caso do rapaz, no que ninguén reparou –aquí non pasou nada– que non podía traballar a bordo do bou, nin figurar no rol. Publicouno, Manolo, para erguer e significar a súa indignación, cando o pan non lle cabía no corpo, e ter que calar, mansamente, como quen envía saliva, mastigando estrugas amargas.

Lueiro —ghuapo moso— ía e viña de Pontevedra ó Grove. Chegaba tarde a comer, botaba unha sestiña e toda a tarde a escribir, por riba de todo, con teimosía, chovera ou ventara. Chegado o empardecer, atopábalo nulgún bar de viños, cos seus amigos de sempre, xente do común, menestrais, mariñeiros. Cando apareciamos Herminio Barreiro e eu falabamos de política e de literatura (nesa orde), índose os máis, e quedando nós os tres discutindo ata as tantas, sen autobús para írmonos e sen cartos para durmir de pensión, de modo que nos meteu nalgunha cama da casa na que pasar a noite. Pola mañá —el xa se fora ó traballo— démoslle un susto de morte á súa sogra que levaba no colo a un dos pequenos.

***

No «Marino» presenteille eu, ós seus veciños, a novela Manso, na edición de Oviedo, do 66, ou na de Bos Aires, do 68. Dixen alí o que tiña que dicir daquela historia de guerra, rendición e vencemento, só en parte autobiográfica, alegoría excelsa da Guerra Civil, cuxa redacción prístina, novela curta, é comprable —non é moito dicir— ó Réquiem por un campesino español, ó Diario de Hamlet García, ou á mesmísima L’Espoir: Sender, Masip, Malraux, Lueiro.

Manso é máis posguerra que guerra. Máis que morte é exterminio, represión a ultranza do cabalo da fábula até a extenuación. A visión última da historia de Manso tívoa Lueiro na reitoral da Fianteira, de cuxo cura era amigo. Desde alí viu aquela morte que o cabalo vello ía sentir decontado, tirando mansamente pola noria que amasaba barro para facer tellas; telleira que aínda existe na man dunha saga de patróns de dereitas irreductibles, que seguen a arrancar barro, area, xabre, por máis que estea rigorosamente prohibido, ou por iso mesmo. Millóns de metros cúbicos teñen saído dese recóbado da ría fronte a Dena, a carón de Vilalonga.

Lueiro non era quen de perdonar pecados laicos contra a honradez, a ética, a amizade. Non soportou engano e corruptela, tráfico e influenzas, contrabando. Apartou para sempre, calquera relación cos corruptos e os corruptores. Deixoulles de falar, drasticamente, a amigos de anos. E acabou. Tolerancia cero.

Meu amigo era un home de ben, de peso, ponderado, honrado por demais, entregado á amizade da xente boa do seu tempo, e á boa xente nova que tanto lle quixemos. Manolo Lueiro pasounos o testigo da vella lexitimidade dos homes de ben da República. Canto de valor sucede na humana condición. Soubo estar sempre por riba das circunstancias, no nivel de excelencia que para el comportaba o feito de ser persoa. Cando nun individuo se dan excelencia da persoa e supremacía da palabra: o home íntegro, e a creación admirable que nos deixou en herdo, non se pode pedir máis. Convén que se saiba e que o saiban nesta terra que foi a súa. Dixen.

Notas

A propósito de Manso, non é que a censura se cebase no libro (apenas suprimiu nada). O que se fixo foi reducir ó mínimo o número de exemplares, e este mínimo mal distribuído (esas son as outras modalidades de censura, efectiva, e menos coñecida). O premio Cidade de Oviedo que acadou Manso tivo un grandísimo valedor na persoa do presidente do xurado Ángel María de Lera –As últimas bandeiras–, capaz de apaciguar ós demais membros, agás ó retardatario Martínez Cachero, catedrático de Literatura na universidade, que dimitiu ipso facto.

***

Boto de menos a ausencia de Ánxel Huete, senior, que lle permitiu publicar no 60 no Diario de Pontevedra e o mal que o pasou no Faro de Cunqueiro. Boto de menos a Casal, Antonio, o mariñeiro e navegante que tanta fe tiña en Lueiro e que morreu de mala morte, cando tra-la morte de Manolo se votou el a morrer. Boto de menos a Rogelio Pérez, aquel que traballaba nun banco, pero de Rianxo, parente de Manuel Antonio e que emparentou unha das Poza en Pontevedra. Boto de menos a Santalices, o seu compañeiro de traballo, a cuxo enterro asistimos en Pontevedra. Boto de menos a Manolo Domínguez e a tantos outros camaradas, e compañeiros, nomeadamente a Alexandre Cribeiro.

***

Miles de notas ten tomado Lueiro sobre o mundo lóbrego dos que querían embarcar nos anos 40 ou 50. Cantos contrabandistas eran atendidos na Facenda, onde traballaba Lueiro, por funcionarios corruptos, con mil amores. Cantos policías non estaban en comandita cos xestores de emigración para aportar os pases de fronteiras, tamén corrompidos. O concello, a deputación, a sindical: calquera ladroízo. E a secreta, voraz, e a brigadilla do benemérito corpo, a quen Deus teña perdonado, se é que pode.

***

Boto de menos a viaxe que fixemos Lueiro, Casal e eu a Foufín de Monterroso para a segunda inhumación de Lorenzo Varela, depositado, agora si, no nicho da súa nai Perpetua.

***

Debo facer acordanza dos seus editores, na parte de alá, a Federación de Sociedades Galegas de Buenos Aires, e na parte de acá, os benqueridos Isaac Díaz Pardo, Olegario Sotelo Blanco e Manuel Bragado, de Xerais.

***

Escritor Lueiro autodidacta, que aprendeu por el, por si, inseguro, de aí a compaña de prólogos e epílogos, como se os necesitara para algo, senón para a súa propia inseguranza, chea de arredores e arrodeos.

Camino de sueños

Mientras crece la hierba

Derradeira escolma ferida, en galego, de Xerais

Memoria de la raíz de las cosas. O Castro.

***

Augusto Assía, na xa chamada «Vanguardia Española» de Barcelona, único xornal, por veces aliadófilo, mercé ás crónicas de Assía, primeiro en Berlín, de onde tivo que saír deportado, ou logo en Londres, crendo sempre na victoria aliada.

Luís Cochón

Hai 1 comentario. Engade o teu.

Deixa un comentario!