Menu Xerais

Bautista Álvarez: «É normal que a política estea presente nos meus relatos». Entrevista de Montse Dopico

Montse Dopico publicou no Magazine Cultural Galego unha entrevista con Bautista Álvarez sobre o seu libro de relatos Retallos daquela infancia.

 

 

«O que chamaron reforma democrática non foi máis que a continuidade do franquismo»

Bautista Álvarez publicou hai pouco o seu primeiro libro de relatos, ‘Retallos daquela infancia’. E ten entre mans outros proxectos literarios. Que non todo vai ser política 

Hai moito de verdade nos relatos do libro ‘Retallos daquela infancia’ (Xerais) de Bautista Álvarez, malia seren ficción. Moitas lembranzas das terras da súa infancia: Las, Eiras e Loucía, no concello de San Amaro. Mais tamén moitas reflexións de alguén que sufriu a represión franquista e loitou contra ela. Desde Brais Pinto até a UPG. Desde o seu ingreso en prisión a finais dos 60 polas súas ideas “separatistas marxistizantes” até ser procesado, a finais dos 70, polo Tribunal de Orde Pública. Desde a ditadura até unha transición que pouco mudou e unha democracia que tampouco cumpriu as expectativas daquela xeración que soñara con ela. Falamos con el.

Como se encontrou escribindo relatos de ficción en lugar de artigos de política?

Pois a verdade é que, moitas veces, falar de política non ten transcendencia ningunha. A xente non fai caso, é arrastrada polo ambiente. E eu non vou estar sempre falando de política. Xa se publicaron os meus artigos escritos entre o 2004 e o 2011, sobre a crise económica, política…, a crise do nacionalismo,… a crise en todos os ámbitos. Está a piques de aparecer o segundo tomo, que son discursos meus en asembleas do BNG e congresos da UPG. E haberá un terceiro tomo, de traballos soltos. Algúns deles están escritos en español porque foron escritos para publicacións en español e eu non creo que precisen tradución por ese motivo, pero estamos vendo que facer. A cuestión é que, claro, ao deixar os cargos de responsabilidade que tiña na UPG e no BNG, quedoume máis tempo para escribir. E estes relatos fíxenos para divertirme.

Resultan, ao lelos, bastante auténticos.

Porque todos teñen unha base moi real. A partir desa base fabulo, imaxino. Parto de feitos reais. É o caso, por exemplo, de ‘O carniceiro de Figueroa’. Está cambiado o lugar e o nome, por se houbese algún descendente del. Era un portugués que se fixo falanxista e presumía de cousas como que el e outros tres violaran unha moza antes de matala. Outro exemplo é ‘O cadáver descoñecido’. A xente ía ás feiras a vender. E non era como agora. Ían por corredoiras e ás veces atracábanos e matábanos. Cando aparecía un morto, a parroquia na que aparecía o corpo tiña que encargarse de enterralo. Por iso no meu relato os veciños empezan a pasear o cadáver dunha parroquia para outra…

Comeza ese mesmo relato, ‘O cadáver descoñecido’, falando de represión. Dun día que a policía apareceu na súa pensión e rexistroulle libros e papeis, entre eles a primeira versión que fixera deste conto. “A represión aberta foi o que fixo a min un patriota. A encuberta é a que pretende meterme outra vez no rego”, di.

Foi en Madrid, naquel estado de excepción do 69 que a ditadura xa convertera no estado normal. Había xente que me ofrecera ir durmir en sitios distintos, pero eu non quixera. Tiña a pensión limpa, iso si, por se viñan rexistrarme. Unha noite viñeron tres policías e a un deles pareceulle sospeitoso ese conto. “Eu non entendo nada!”, dixo. Como estaba en galego, pensou que podía esconder algunha clave subversiva. Non volvín ver aquel relato, que era moi similar a este que publico agora. Tiven que escribilo de novo.

Coa represión ten tamén que ver o que conta sobre as súas viaxes a Portugal. Só tiña pasaporte para ir ao país veciño, que foi, di vostede, bastante máis rápido derrubando fascistas.

Si, e ese relato é totalmente verídico. Reuniámonos no CAUM, en Madrid, un grupo de galegos. Acababa de nacer a UPG. Eu comentei, unha vez, o texto de ‘Sempre en Galiza’ no que Castelao fala da resolución da III Internacional e da consideración do noso país como nación. Pois o espía da policía que estaba alí confundiuse e escribiu IV Internacional. Eu pedín que corrixisen iso na miña ficha en todas as comisarías polas que parei, pero nada. Porque podo tolerar que me tomen por trotskista, pero non por analfabeto. E o erro debe de seguir aínda nos arquivos, porque iso de que excluíron ese tipo de datos, nas fichas dos represaliados no franquismo, é pura mentira.

Eu quería un pasaporte para poder viaxar e fun presentar a solicitude no rexistro da Dirección Xeral de Seguridade, no mesmo edificio onde no franquismo se torturaba e despois estivo a presidencia da Comunidad de Madrid, con Esperanza Aguirre. Pois cando veu interrogarme un policía, viñéronme con iso da IV Internacional. Eu dicíalle que era a III e el pensaba que o que quería eu era rebaixar a gravidade do delicto dicíndolle o da III. Ao final déronme o pasaporte e puiden ir a Portugal, que alí xa me vixiaba a PIDE. No verán do primeiro ano da Revolución dos Cravos pasamos un fin de semana en Portugal Manolo Conde, Xavier Pousa, o arxentino Ramón Ayala e eu. Ao volver, na fronteira en Tui, o policía díxome que tiña que pedir un pasaporte internacional para poder viaxar a máis países. E eu dinlle as grazas polo consello…

Sae bastante, nos relatos, o tema da morte. A nena enterrada con catalepsia, o cabalo e a mula que morren de amor, o cadáver descoñecido, a desaparición dos ósos dunha morta no cemiterio…

É que, como dicía, son cousas cun pé na realidade. Houbo unha rapaza que a enterraron viva pensando que estaba morta. Ese tipo de temas están en relatos de Edgar Allan Poe. Parece que en México houbo bastantes casos de catalepsia. Cando estiven en Bos Aires, no cemiterio da Recoleta, preguntábame se iso de que puxesen vidros para poder ver sería por se había algún caso de catalepsia… E aquí houbo un caso, polo que partín dun feito real.

Ademais do franquismo dos anos 60 e 70, da época de Brais Pinto e da UPG, dos procesos do TOP e das torturas da Garda Civil, fálanos de como se xestara esa mesma represión moito antes, nunha guerra que en Galicia non foi tal, senón depurados por un lado e fuxidos polo outro, tal como a define.

A política está presente nos relatos, claro. É normal. O propio matador de Figueroa do que falabamos antes dicía que, se as cousas cambiaban, el tería que fuxir. Pero non, non tivo que fuxir. Morreu tranquilamente, polos anos 80, na súa casa. Porque o que se chamou reforma democrática non foi máis que unha simple transformación e continuación do franquismo. Os que lideraron a Transición, empezando por Fraga e por Adolfo Súarez, con todo o respecto para Suárez e polo seu papel, coidaron ben de que aquilo fose só unha continuidade do franquismo. Foron a París para comprar un traxe de demócratas prêt-à-porter. Pero nós o que queremos nun é un traxe prêt-à-porter, senón un traxe feito á medida de Euskadi, de Galiza e de Cataluña, e non un de confección.

E non, en Galiza non houbo guerra. Houbo represión pura e simple. O portugués do que falaba antes contaba que houbera unha muller que se puxera de xeonllos diante del e dos outros tres que ían con el e que lles dixera que fixesen con ela o que quixesen pero que non a matasen. E xactábase de que, como el dicía: “Fodémola entre os catro”. Antes de matala. Outra proba de como era foi cando lle dixo a un veciño que tiña unha irmá que quedara preñada por segunda vez dun home que non quería casar con ela, que o que tiña que facer era meterse na Falanxe e pegarlle un tiro. Unha vez coincidín con el nun enterro e oínlle comentar con outro veciño que eu era separatista. Funme abeirando ata quedar detrás deles, porque hai xente á que prefiro cederlle o paso que levala ás costas.

Ten bastante, tamén, o libro de retrato social dunha época. Fala, por exemplo, da decadencia da fidalguía no relato ‘O pito do Severo’. Un home que casa cunha fidalga para vivir ben sen facer nada.

Si. El tiña unha amante, e o cuñado busca a maneira de demostrar que é un adúltero. O pai del casara cunha muller á que lle tocara a lotería cando estaba emigrada en Arxentina. Era, si, unha fidalguía en decadencia. Agora mesmo teño unha novela xa enviada e estou á espera de se ma publican, e ten que ver con iso, coa fidalguía. Eran xente que seguía querendo vivir de rendas, pero ás veces as rendas xa non daban para iso.

Unha das reflexións que fai no libro é que, canto máis lumpen, máis seguro se sente o capital. Porque é “o exército de reserva da reacción”. Soa duro. E na actualidade o lumpen vai a máis…

Non é unha teoría miña, é algo que xa vén de atrás. O lumpen é moi perigoso, aquí e noutros lugares. Metíanse na Falanxe, dábanlles unha pistola…

Tamén hai bastante humor nos relatos. Relatos sobre curas en apuros, a explicación sobre a relación entre a Virxe e o Espírito Santo que se atopa nun dos relatos, a falsa Estadea…

Si, igual que o había nos artigos que escribín de política. Algo de humor sempre fai falta.

Montse Dopico

Deixa un comentario!