Menu Xerais

Pedro Feijoo volve deixarnos sen folgos: «A memoria da choiva». Crítica de Dolores Vilavedra

A revista Grial, que edita Galaxia, publicou unha recensión crítica de Dolores Vilavedra sobre A memoria da choiva, de Pedro Feijoo.

 

Rosalía motor de fabulación

Tiña que ser así, non podía acontecer doutro xeito: foi un outsider, desprexuizado e coa dose xusta de insolencia, quen se achegou a ela para descubrir o seu potencial como motor de fabulación. Reparen en que digo “motor” e non “ateria”, porque xustamente isto si que o foi, si que o é. Rosalía como personaxe de ficción, da santiña á feminista, personaxes todos, traxes cortados á súa medida, que malamente lle acaen. Desculpen a digresión, non van estar centradas na insigne escritora estas liñas, senón na novela de Pedro Feijoo, A memoria da choiva. Pasmoume a intelixencia do escritor ao fuxir do previsible na conversión de Rosalía en materia narrativa e dar o chimpo de articular tan complexa trama a través dos seus poemas. Non hai tantas ocasións en que o metaliterario e a pura evasión companguen tan ben, se cadra para escarnio de tanto texto posmodernamente incomprensible que anda por aí. Vaia por diante que o que menos me interesa de A memoria da choiva é a súa dimensión de best-seller ou thriller, da que xa falou abondo e ben a crítica. O que me seduce aquí é o xogo de espellos que Pedro Feijoo constrúe ao longo do seu texto, un xogo protagonizado pola herdanza literaria que a poeta nos legou, e o que os seus poemas nos din aos lectores e lectoras de hoxe. Porque Adriano somos nós: orfos na procura dunha nai roubada polos seus propios idólatras, só nos queda unha solución para recuperármola, e esa solución está en volver aos textos. Como Adriano. Eses textos que tan ben coñece Pedro Feijoo, quen, non hai dúbida, mergullouse a fondo na obra rosaliana e mesmo en algo tan técnico (non en balde é filólogo) como a súa xenealoxía editorial.

Máis espellos: aqueles nos que se proxectan entrecruzadas verdade histórica e ficción narrativa, como o caso das cartas (todas auténticas, agás unha), o do vídeo que existe en realidade, o da misteriosa descendencia de Ovidio… Para tecer todos estes fíos con tanta soltura e eficacia como para atraparnos na rede tivo Feijoo que documentarse abondo, e abofé que lle loce ese traballo porque en literatura, coma no porco, todo se aproveita, e velaí ecos das disparatadas teorías de Machado da Rosa nas que aquí exhibe Xosé Carneiro, ou a óptima reciclaxe que a novela fai da achega fundamental de Said Armesto á biografía rosaliana. Na miña opinión, este traballo de documentación e manipulación é unha das claves que explican o bo funcionamento da maquinaria narrativa que Feijoo constrúe en A memoria da choiva, o aceite que mantén engraxado ese complexo mecanismo sen que renxa, pois sería ben complexo alimentar case cincocentas páxinas de pura ficción rosalianística sen incorrer en excesos ou incoherencias; xa se sabe, en casos coma este a realidade case sempre supera a ficción como fonte de inspiración, unha lección que Feijoo amosa ter ben aprendida. Menos interese ten, na miña opinión, tentar adiviñar quen son as persoas reais que se agochan —ou non— tras determinados personaxes, aínda que nalgún caso resulte moi evidente, como no de Anxo Aián ou no do insigne profesor Solano. Como non hai intención de construír personaxes de gran fondura psicolóxica, xa que todo o protagonismo recae na trama, Feijoo debúxaos con trazo groso, achegándose por momentos ao estereotipo, condición esta sobre a que xa nos advirte unha onomástica hiperbólica (mesmo paródica). Esta condición acáelle ben a un Aquiles que resulta convincente como síntese dos tópicos adoito atribuídos aos xornalistas, mais resulta un chisco excesiva, na miña opinión, no caso de Sofía, estirada e sabichona de máis (non todas as profesoras universitarias o son, como ben sabe o autor). A caracterización dos personaxes prodúcese, fundamentalmente, a través do rexistro co que se expresan, ben por medio dos diálogos, ben da narración en primeira persoa e do estilo indirecto libre, onde Feijoo se nos revela como un discípulo avezado de Suso de Toro. Alén da explícita homenaxe a este que constitúe a atinada recuperación dun personaxe tan emblemático como Nano, os ecos dese diálogo literario co novelista santiagués percibímolos, por exemplo, nas denominacións dos cinco actos en que se divide a novela compárense cos de Círculo), ou na eficacia con que Feijoo traballa o nivel discursivo. Pode avanzar máis Feijoo neste camiño, para evitar no futuro desaxustes no conxunto, como o que produce o monólogo de Ariel no capítulo 23, que nos resulta inaudito –pola súa fondura e elevación– nun personaxe coma ese. Tampouco lle viría mal unha certa autocontención do seu desbordante poder fabulador: na miña opinión, a derradeira tentativa de asasinato resulta confusa na súa descrición, precipitada na súa resolución e moito menos impactante ca as anteriores, cando agardariamos xusto o contrario. Por fortuna, Feijoo volve deixarnos sen folgos cun final climático e aberto a un tempo, digno dun mestre da novela.

Benvidos sexan logo autores afoutos como Pedro Feijoo, que sabe procurar na nosa tradición materia de inspiración literaria, que se propón entreternos con ela e que, de camiño, fai d’A memoria da choiva un convite entusiasta a ler ou reler a obra poética de Rosalía. Porque aí, como Feijoo ben sabe, empeza todo.

Dolores Vilavedra

Deixa un comentario!