Menu Xerais

A historia dun desamor narrada cunha indudable pericia técnica: «Formigas nos pés», de Nazaret López. Anotación en «Biosbardia»

Xesús González Gómez publicou en Biosbardia unha crítica sobre o libro: Formigas nos pés, de Nazaret López,  publicado por Xerais na colección Narrativa.

 

Recomendación para descubrir a Nazaret López

Despois desta biografía de Roussel botei man da primeira novela da xornalista Nazaret López. Estou a falar de Formigas nos pés (Vigo, Edicións Xerais, 2019). A autora cumpriu, o mesmo ano en que se publicaba a novela, os 60 anos de idade, é dicir, atopámonos diante dunha escritora serodia, cando menos polo que a publicación se refire. Falar dunha novela dunha autora novel de sesenta anos non é cousa doada. Expliquémonos. Nunca se poderá falar da mocidade da autora (ou autor) e, polo tanto, de que esa mocidade pode aínda ofrecer moitos froitos, etc. Noutras palabras, cun autor, cunha autora, novo (en idade) pódese ser condescendente e se non nos acaba de gustar a obra que presenta, podemos dicir, escribir, que a obra que presenta hoxe é, cando menos, testemuño dunha promesa. Cun(ha) autor maduro/a (en idade)… alá ten quen ir a condescendencia. Ten que entregar unha obra «feita e dereita» e non simplemente promesas de obras.

Formigas nos pés é, en resumo, a historia dun desamor. Unha historia que se podería reducir, así, ao bruto, á letra dunha canción que cantaba Vicky Leandros e coa que gañou o festival de Eurovisión en 1972: Après toi (Despois de ti):Unha muller é abandonada polo seu marido, polo amor da súa vida. E explícase, nárrase a súa historia. En principio a historia semella mínima e baseada nun erro moi frecuente: o ser amado é o que é e non o que nos conviría que fose, mais a medida que se avanza na lectura podemos decatarnos de que a autora é dona dunha, senón poderosa, si potente, imaxinación, que vai, pouco a pouco, acumulando materiais e, ao tempo, podando: se ben é certo que López ten certa tendencia á digresión, tamén hai que dicir que sabe cortalas (as digresións) no momento oportuno, demostrando así que, en principio, manda sobre os «materiais» narrativos, que non se lle van das mans, materiais que vai acumulando e ordenando progresivamente até construír a historia. A partir de aí elimina o que sobra. Porque se a trama é voluntariamente esquemática (ao cabo, unha historia de amor e desamor: unha historia vulgar, tal como se titula a primeira parte do libro —e vulgar porque se quixo escapar da obxectividade desgarradora e infinita de todo amor verdadeiro para, digámolo así, «priorizar» os sentimentos—; tan esquemática a historia, que lendo os capítulos titulados «Pendentes» e«Mudanzas», case coñecemos toda a trama sobre a que se descansa a novela), a autora tómase, para ben, todas as liberdades posíbeis: avanza, recúa, imaxina, prevé, vaticina, titula excelentemente, esquece, comete algún erro parvo (no hemisferio sur non se «dan» auroras boreais) e, ás veces, deixa baleiros elocuentes –baleiros que debe encher o lector: a nunca suficientemente loada elipse: a autora asimilou perfectamente a lección da/os grandes novelistas da modernidade, pero non o fixo mimeticamente, senón creativamente. Tamén aproveita para facer unhas cantas homenaxes a escritoras, músicos, etc.

Hai en Formigas nos pés unha indubidábel pericia técnica (nun principio, pode o lector pensar que a autora está a usar a técnica do contrapunto: cedo se decatará de que a técnica usada é da reportaxe televisiva: de aí que deixando de lado as partes en que fala a muller abandonada en primeira persoa, nas outras só se poden identificar voces; voces que van explicando cousas e feitos a partir de obxectos mínimos, de frases, de digresións moi medidas, etc., que fan avanzar a novela); hai frescura de imaxes, sensacións e sentimentos, e mesmo sentimentalidade, entendida esta como educación persoal (educación da muller abandonada, e dalgún que outro personaxe, non da autora); e unha relación tan traballada da autora cos seus materiais narrativos e lingüísticos que semella espontánea, o que nos inclina a esperar moito, e bo, dos esforzos da autora no traballo novelesco.

Calidades á parte, e a novela ten moitas, Formigas nos pés é filla natural de toda a novela dos últimos lustros do século pasado, e, en certo modo, filla putativa das gran novelas de amor do século XIX e inicios do XX: de Cumes borrascososTess d’Uberville pasando por Anna Karenina. etc. A novela de finais do XX, mesmo antes de chegar o dominio do posmodernismo, había tempo que deixara de formularse problemas sociais para se centrar en problemas individuais: quen son eu, por que loito, por que vivo, por que debo morrer, por que me acontece isto etc. Neste aspecto, a novela de Nazaret López asimila eses elementos, é dicir, céntrase en problemas individuais e (ideoloxicamente falando) rexeita as súas nais adoptivas, as novelas de amor do XIX. E este rexeitamento nótase, sobre todo, nas partes en que non fala a muller abandonada, partes nas que a autora usa dunha sutil ironía que serve de contrapunto, e ás veces de apoio, tamén, ao que nos vai contando a muller. Partes, polo demais, que demostran que a nosa autora é, xa, dona dun estilo. Estas novelas do XIX, curiosamente, pensaban (os seus autores, con toda a boa fe do mundo) que trataban o tema eterno do amor e non  percibían que, de feito, o que trataban era o amor burgués que sempre, ou case sempre, agocha as neuroses de clases: na presente novela, aínda que trata do amor burgués no século XXI, que é algo diferente que o do século XIX, non agocha neuroses de clases: mostra neuroses de personaxes, o que demostra, senón totalmente, si en certa maneira, que a literatura pode superar a ideoloxía.

Aos que ás veces facemos recensións gustaríanos topar con grandes revelacións, mais estas, como ben sabe o Vaticano (que podían, neste aspecto, imitar moitos críticos de todas as literaturas) non se dan todos os días, e, polo tanto, á espera da revelación, procuremos escritores de primeira fila, pero que non son xenios, e mesmo escritores de segunda fila, que son a maioría en todas as literaturas, ben dotados e que, evidentemente, teñan algo que dicir, porque é con estes que se constrúen as literaturas. O que queremos dicir é que os xenios poden dar brillo e renome, pero nada podemos esperar deles para consolidar unha literatura. Todo isto, claro, avogando sempre por unha literatura «sostíbel», digna de ser legada aos que nos seguen. Nazaret López demostra con esta súa primeira novela que xa é unha novelista formada e que ten cousas que dicir, que pode formar parte desa literatura «sostíbel». Esperemos que non sexa autora dunha soa obra, non merecemos tal decepción.

Comentarios pechados