Menu Xerais

Anxo Angueira: «Fago o meu traballo coa materia, coa madeira con que se fai literatura: a lingua»

O suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo publicou unha entrevista de Lourdes Varela con Anxo Angueira sobre a súa novela Iria.

 

«Hai que entender o mar como unha cultura viva e práctica»

A resistencia antifranquista e as entremesturadashistorias de afogados conforman esta polifónica memoria do Ulla e mais da ría de Arousa que atopamos en Iria (EdiciónsXerais). Trátase da última novela de Anxo Angueira, concibida e escrita sen concesións, nun poderoso exercicio literario que, como se di na presentación,“nos leva a bordo, como enManuelAntonio, e nos emproa cara a horizontes nunca antes navegados”.

—Moito se ten falado da débeda que a literatura galega mantén coas xentes do mar. Aínda que Iria está protagonizada, máis que polo mesmo mar, polo río Ulla, vén ser esta, dalgún xeito e entre outra cousas, a homenaxe que Vde. lle fai á xente mariñeira de Galicia?

—O protagonismo correspóndelle a un galeón e outras embarcacións,como as dornas, que navegan a vela pola Arousa e polo río Ulla.No noso imaxinario, o repertorio labrego de arado ou sacho está moito máis afirmado que a náutica de embarcacións a vela tradicionais,que mesmo en vilas mariñeiras é desconsiderada. Neste sentido, segue tendo moita vixencia A fiestra baldeira de Dieste: odiamos o noso pasado mariñeiro, especialmente o da vela,por pobre.A homenaxe é para as asociacións que hoxe, cun grande esforzo, traballan para mantérono vivo con publicacións coma Ardentía ou a organización dos encontros de embarcacións tradicionais.

—Despois duns comezos na poesía, con Bágoas de facer illas e, nomeadamente, con Pensa nao, converteuse Vde. nunha referencia da narrativa galega actual. A estas alturas, considérase un poeta que narra ou, mellor, un narrador con acento poético?

—Considérome un escritor que fai o seu traballo coa materia, coa madeira con que se fai literatura: a lingua, coa función poética da linguaxe. Cada escritor ten o seu xeito de facelo. Particularmente, creo que tanto a poesía coma a narrativa están sometidas a leis, aínda que distintas, nas que rexen os principios desa función poética. A escolla dun xénero ou doutro, no meu caso, depende ás veces das voces que escoito, de cal é a súa intensidade e mesmo o seu tempo.

—Méndez Ferrín ten afirmado que “non se pode ser poeta todo o tempo”. É esa a razón pola que Vde. alterna poesía con narrativa?

—Tamén o dicía o poeta medieval naquela cantiga de amigo:“non posso eu, madre, sempre andar cantando”.O que pasa é que normalmente, por prexuízo, asociamos o “ser poeta”a unha intensidade ou a unha óptica vitais determinadas, non habituais. Non, non se trata diso.O que penso que quería dicir Ferrín é que cómpre descansar da función poética da linguaxe e continuar a guerra con outros medios.

—A acción de Pensa nao situábase nos comezos da Guerra Civil e a de Iria está nos derradeiros anos do franquismo. Polo que atingue á súa literatura, dá Vde. por pechada a temática da guerra ou aínda garda para futuras entregas algunhas historias por contar?

—En realidade, esta Iria está situada historicamente máis ben nos anos da resistencia organizada contra o franquismo, na que están presentes as forzas nacionalistas, a finais dos anos 60.Probabelmente,a índa que non o sei,non volva sobre a Guerra Civil. Agora ben,o que si me interesaría é novelar o que verdadeiramente foron os derradeiros anos do fascismo en Galicia e completar a triloxía. Só de dicilo, sinto no peito uns afogos: coñezo unha cantidade de proxectos literarios e mesmo obras case acabadas que nunca viron luz e que encherían unha boa biblioteca dos nosos soños.

—Iria é unha novela, pero nela “falan” varias voces. Por que?

—Porque son varias as historias e polo tanto, considerei que tiñan que ser varias as voces narradoras,que mesmo chegan á contenda narrativa. Interesoume especialmente a polifonía das historias de afogados.

—Utiliza Vde. moitas expresións mariñeiras que transgreden a normativa actual do galego. O outro día, Xosé Neira Vilas, que tamén o fai, pero no eido rural, dicíame que era o seu xeito de enriquecer a nosa propia lingua con “novas (aínda que sexan vellas) palabras”. Tamén no seu caso é así?

—Non teño claro que a lingua desta novela, nin a das de NeiraVilas, transgreda a normativa. A lingua literaria, xa Manuel Antonio dicía, non debe vivir sometida ás prisións empobrecedoras dos usos formais. En galego e noutras linguas: o caso deValle-Inclán, ou mesmo Cela, en español, coas súas respectivas hibridacións galeguistas, son ben máis transgresores.O que si quixen foi navegar polos mares de palabras do noso mar e da nosa náutica tradicional, pola relinga,de couse, cazando escota. Mares de palabras e voces e ditos coma area que escasamente tiveron tratamento literario.A lingua domar, a pesar de Manuel Antonio ou Bernardino Graña ou Fernández Rei, aínda non ten na literatura o peso histórico e cultural que realmente ten a Galicia mariñeira.

—Nunha entrevista publicada hai pouco, viña Vde. cáseque a reivindicar Iria como o seu particular Macondo. Vai seguir insistindo en Iria como futuro marco das súas obras?

—Non sei se das miñas obras literarias, pero estou certo de que a Terra de Iria sempre será unha categoría cultural e política da miña vida.Na organización de Galicia é revolucionario devolverlle ao noso territorio a institución comarcal, rachando coas provincias para sempre. E a vella, a milenaria Terra de Iria ata a que soben as marés da Arousa polo Ulla e polo Sar ten moito que dicir neste aspecto. Pero non é o meu Macondo particular.  Unha, porque a Terra de Iria existe na realidade e,outra,porque xa foi literariamente apropiada por outros,como Rosalía de Castro.

—Está Vde. moi vencellado á temática de recuperación de embarcacións tradicionais. Cre que esta recuperación se  está a facer dun xeito  adecuado ou que quizais debería ter un apoio maior das institucións?

—O momento económico e político talvez non é o mellor para este labor, pero tampouco creo que sexan totalmente decisivos, desde o meu punto de vista. En Rianxo houbo apoio político e económico para recuperar a lancha Manuela e, infelizmente, está a apodrecer, abandonada no peirán de Setefogas. O que cómpre é unha intervenciónmáis social, de dinámicas e non efectista,de entender o mar coma unha cultura, pero como unha cultura viva e práctica. Non haimuseo no que caiba o mar. E cando desenterramos un galegón ou unha dorna ou unha lancha xeiteira, practicamos moito máis que arqueoloxía: estamos realmente devolvéndolle a vida a esa embarcación, a ese mundo, porque seguimos tendo vento e tendo mar. Ao final, todo depende da resistencia, da vontade individual e colectiva das persoas e dos grupos implicados nestes obxectivos. Esa lección de resistencia, entrega e xenerosidade é unha das moitas quemedeu a A.C. Dorna da Arousa e a Federación Galega pola Cultura Marítima e Fluvial. Por veces,creo estar ollando no seu límpido espello, feito de áspero esforzo, pero tamén de firme esperanza, o futuro da nosa nación.

Deixa un comentario!