Menu Xerais

As conversas que escoitamos nun autobús: «Isóbaras», de Gustavo Pernas Cora, Premio Álvaro Cunqueiro 2012. Crítica de Rodríguez Alonso

Manuel Rodríguez Alonso publicou no seu blog unha recensión crítica sobre Isóbaras, de Gustavo Pernas Cora, Premio Álvaro Cunqueiro 2012, que se editou en colaboración con AGADIC.

 

Incomunicación antes do estoupido

Nunha liña que nos lembra o isolacionismo dos personaxes do teatro do absurdo ou de Becket, os personaxes desta obra falan, mais non se comunican. Deste xeito os oito personaxes deste drama, diante da situación límite dun estoupido final que vai acabar con todos, falan e falan na rúa, mais non entre eles nin por medio dos chamados parlamentos do teatro convencional, senón, como ben indica o autor na listaxe de personaxes, por anacos de monólogos interiores.

O drama, ao xeito do teatro do absurdo, carece dunha trama. Perante a fatalidade dese estoupido final, os personaxes falan e falan, con cadansúa teima. Realmente monologan, con esta cadansúa teima, que pode ser o tempo, o coidado dun ancián ou simplemente o fútbol. É unha mostra perfecta da alienación que se dá na sociedade actual. Se a lingua é comunicación, neste caso o suposto diálogo  non leva a ningún tipo de intercambio entre os personaxes. É dicir falan, pero non sabemos para que nin por que falan. Tampouco para quen. Mesmo parece ser unha meditación sobre a inutilidade de escribir ou falar nun mundo en que cada un vai o seu. O que sae da teima persoal xa non importa.

A linguaxe pasa a ser verdadeiro centro de interese do espectáculo teatral. Os seis personaxes utilizan unha linguaxe moitas veces dislocada, desintegrada, chea de simplezas, contradicións e expresións tópicas, mais expresiva da soidade e da incapacidade para se comunicar. Con todo, nestes monólogos inconexos aparecen as teimas da nosa sociedade, desde a guerra nos países musulmáns á obsesión polas finanzas ou a informática, os vellos abandonados nas mans de coidadoras latinoamericanas… e todo iso expresado cun ton xeral de irreverencia ou de ausencia do considerado politicamente correcto.

Xa que logo, estamos perante un drama que nos produce a sensación dos fragmentos illados de conversas que oímos nun autobús ou na rúa. Oímos anacos de parlamentos, mais non temos as réplicas. Poden ser mesmo textos procedentes de distintos grupos de conversa, como acontece cando oímos diálogos ao estarmos sentados nunha terraza. Mais eses parlamentos illados, mellor monólogos, que chegan a nós, póñennos en contacto coa realidade cotiá, mesmo ás veces coa crueldade (como no episodio porco-Vicky do Matachín), desde a guerra de Afganistán ao telelixo. Así a televisión, sen solución de continuidade, pon ao mesmo nivel a guerra ca calquera programa do xa citado telelixo. O mesmo medio televisivo que di En Afganistán un fogo amigo vén de eliminar sen piedade doce cascos azuis, pouco despois, colocando todo no mesmo nivel, transmite a voz maricona de Jorge Javier… A miña muller co Sálvame ese, que se o nariz de Belén Esteban… (páx. 54). Por no falar do zapíng…, que nos permite mesturar no mesmo espazo e tempo practicamente a primavera árabe con Sálvame.

Malia este aparente absurdo do drama, falta de argumento ou entidade dos personaxes saímos cunha ben formada idea sobre este noso mundo, onde cada un anda coa súa teima, teimas creadas polo poder, especialmente a través dos medios, de forma artificial e que van desde coñecer a vida de Belén Esteban ao forofismo futbolístico, sen esquecer a violencia machista ou a guerra nos escenarios do Terceiro Mundo. Mais todo mesturado, coma se fose o mesmo Belén Esteban ca as guerras suscitadas polo fundamentalismo ou o abandono na nosa sociedade dos vellos e dependentes. É o que acontece no medio televisivo que, xa non na mesma cadea, senón co zápping, nos permite combinar Belén Estebán cun partido de fútbol ou mesmo cunha reportaxe sobre as guerras no Oriente Medio ou a fame en África, como diciamos enriba.

Teño que salientar así mesmo a extraordinaria capacidade lingüística amosada polo autor, xa non pola parodia de distintos rexistros, senón por combinar, como pedía Valle-Inclán, palabras que ninguén antes xuntou. E para iso vale un exemplo: Namorámonos dixital e perdidamente fronte á pantalla líquida (páx. 37).

Para rematar, só quero facer unha reflexión sobre a dificultade de estrea que no actual momento teñen obras coma esta. O teatro comercial certamente que non vai investir nela un can. Tampouco a van programar as cadeas de televisión. Posiblemente o seu destino sexa ser teatro lido. Mais temos que loitar para que as institucións públicas, mesmo as televisión públicas, apoien a representación deste teatro. Tamén cómpre que estes textos sexan lidos, comentados e explicados no ámbito do Ensino. Desde hai anos vexo con preocupación como os textos líricos e mais os dramáticos ocupan cada vez menos espazo nos nosos manuais escolares. Cómpre que as autoridades culturais apoien a representación deste teatro vangardista e non comercial. Así mesmo que o profesorado explique estes textos nas aulas de Lingua e Literatura, mesmo que potencie a práctica aulas do chamado teatro lido. É unha forma de crear espectadores para o futuro.

Manuel Rodríguez Alonso

Comentarios pechados