Menu Xerais

Crítica de Xosé Manuel Eyré sobre «Cara B», de Ignacio Silva

Xosé Manuel Eyré publica en A Nosa Terra unha recensión crítica sobre Cara B, de Ignacio Silva. Reproducímolo a continuación:

Ignacio Silva contra a tiranía da novela

Como a semana pasada nos ocupabamos de Os fíos, novela vencedora do Premio Repsol de Narrativa breve, agora imos facer o propio con outros tres premios de narrativa breve, os que se xuntan na Cara B, de Ignacio Silva: “Cela aberta” (Premio Certame Literario Valle Inclán da Pobra do Caramiñal, 2008), “Vertixes” (Premio de Novela Curta Cidade Centenaria de Ribeira, 2009) e “Escintileos” (II Premio de Micronovela Concello de Soutomaior, 2009). Tres premios que non teñen o nome do Repsol, mais en literatura conta o texto, non o nome.

A primeira delas, “Cela aberta”, contén unha estarrecedora historia sobre a crueldade humana, esa que se viste de tortura e unha vez que se desata resulta imposíbel de parar. En menos de 40 páxinas, o autor condensa unha historia dunha intensidade que pasma, que obriga o lector a agarrarse a cada páxina porque cada unha delas fai del o vórtice dunha espiral na cal as consecuencias da tortura se redimensionan ao se retroalimentaren. Malia certos instantes nos cales semella que escampa, iso non é senón o preludio dunha treboada nova na que os tronos se senten con máis fereza e proximidade; mesmo cando pensamos que esta xa pasou, retornará reorganizada nun devastador ciclón que nada deixará ao seu paso senón destrución.

Narrada en primeira persoa, todo comeza co protagonista encarcerado e sendo torturado, el fronte á tortura. Mais axiña terá unha compañeira que fará máis dura a tortura, até extemos que nin el é quen de imaxinar, nin moito menos o lector. Proponse así un salto, da individualidade do protagonista á dualidade canda a compañeira, mais este está xa tan embrutecido por tanto tempo de tortura… Posteriormente, ese salto será aínda máis grande, accédese por primeira vez ao termo sociedade, unha sociedade na cal o protagonista ve invertido o seu papel, mais non supón isto a fin da tortura, todo o contrario, supón o definitivo e cruel refinamento final.

É de salientar que o autor soubo moi ben xogar os naipes da brevidade. Por exemplo, no xogo das personaxes: a historia comeza na individualidade, pasa pola dualidade, introdúcese moi habilmente no eido da sociedade para rematar onde empezou. Para isto houbo de estudar moi ben o eixo da temporalidade, caracterizar as personaxes sen perdas de tempo e ter coidado de non diluílas a medida que as ía socializando, á vez que deseñaba unha estrutura precisa coma un reloxo.

Pola súa banda, “Vertixes” non resulta tan afortunada, malia resultar un exercicio de novela comprimida a ter en conta. Nas súas 50 páxinas conta unha historia deses amores imposíbeis ou fatais que rematan en traxedia. Se antes era a dimensión universal da tortura e a crueldade, agora é a lírica dos amores fatais, contada en capítulos breves e onde os recursos da brevidade (fundamentalmente o resumo e a brevidade nos capítulos) son empregados, á vez que a non continuidade-contigüidade secuencial en espazo e tempo) para crear tensión mais á vez xeran a confusión da nebulosa entre a que se transmite a historia, nunha tentativa pouco convencida de botar man da colaboración lectora.

Porén, a terceira, “Escintileos”, devólvenos, esta vez en terceira persoa un traballo narrador de altura, con vontade de estilo e onde a estrutura volve estar estudada e deseñada para que reflicta a precisión propia dos mecanismos infalíbeis, igual que diciamos de “Cela aberta”. Un enfermo psiquiátrico fuxido; o automóbil en que era trasladado aparece sinistrado, todos mortos; o cadáver do enfermo non aparece; unha vella é atendida por un home que vai recuperando a memoria mediante escintileos; a corrupción e brutalidade nas forzas de seguranza… Velaí os ingredientes dunha historia negra, unha desas historias que lembran o mellor cinema noir e desde a que se escribiría un guión moi acaído. A anagnórise ten un papel fundamental, onde todo remata nun proceso de recoñecemento, xusticeiro e lírico á vez, que salienta os valores humanos nunha sociedade que embrutece, unha sociedade incapaz de poñerlle couto á inxustiza e á soidade, na cal o abuso de forza resulta tan irracional entre os cidadáns sans como entre os acusados de “enfermos psiquiátricos”.

Eis unha forma alternativa de contar historias, que xa deixa froitos coma estes, moi apetecíbeis e que desafían a tiranía da novela como fórmula narrativa.

Xosé Manuel Eyré

Comentarios pechados