Menu Xerais

David Pobra: «Xoguei coas claves da novela negra, pero déixolle claro ao lector que ten que facer o seu traballo». Entrevista de Montse Dopico

Montse Dopico publicou no Magazine Cultural Galego unha entrevista a David Pobrasobre a súa novela Liña azul.

 

 

“Escribir non é só cousa de grandes mentes, porque toda persoa ten o seu lado creativo”

Pode parecer unha obra de xénero negro, mais non. É unha novela metaliteraria. Na que o personaxe se rebela contra o autor. Ou se cadra contra si mesmo. Así é ‘Liña azul’ de David Pobra.

Un detective algo aparvado comeza unha misión que o levará á liña azul do metro de Barcelona. Mais nada é o que parece. O protagonista descóbrese monicreque dalguén que está a escribir a súa historia. E decide rebelarse. Disto vai ‘Liña azul’ (Xerais), a primeira novela de David Pobra, gañadora do IV premio de novela curta Cidade Centenaria de Riveira. Unha obra metaliteraria con molde de novela negra. Falamos co seu autor.

Xa tiñas publicados relatos e poesía. Esta é a túa primeira novela. E non é nada simple.

Ten a súa complexidade, si. Tamén tivo o seu tempo. Comecei a escribila no ano 2006-2007, a raíz de empezar a colaborar en Vieiros, con artigos sobre a galeguidade en Barcelona. A partir diso escibín un relato. Tiña un paseo longo en metro, na liña azul precisamente… O relato tivo bastantes comentarios e entón decidín continuar. Só que engadín algo: a xente que comentaba tiña que darme ideas, que eu ía recollendo. A proposta tivo éxito, nese momento apareceu o personaxe do detective… e así foi. Un par de anos despois decidín darlle unidade e convertelo en novela. Mais escribir unha novela sempre é un traballo máis duro, que require dunha constancia… e non tiven tempo ata o ano pasado, que tiven menos alumnos.

Cando comezamos a ler parece unha novela negra, protagonizada por un detective un pouco parvo. Pero non é iso. É parte do xogo?

É buscado, si. Non quixen facer unha novela negra, nin moito menos. Aínda que si son lector de novela negra. Mais tiña moi claro que ía ser algo máis como as novelas de Vila-Matas, por exemplo. Unha novela literaria, ou metaliteraria, como queiras chamarlle. O malo da novela metaliteraria é que ás veces cae na autocompracencia, na autoreferencialidade e faise un pouco espesa. Eu non quería escribir un libro con demasiado contido teórico, que só puidese interesar a un público especializado. Quería facer todo o contrario. Entón, a novela negra é un molde que me serve para facer o que quería. Por iso xa desde o comezo hai avisos para o lector: un narrador que se identifica co detective… O personaxe do detective tómase moi en serio a si mesmo, quere ser un tipo duro, pero é un paspán. E o narrador omnisciente lévalle a contraria, ri das parvadas que fai.

Polo medio crúzase a historia dun clube de lectura que lembra movementos sociais actuais. Cooperativas de consumo integral, por exemplo. Era a idea?

Ás veces pensas cousas e despois atópalas na realidade. Cando escribín non era tan habitual ese tipo de movemento asociativo. Mais o máis importante aquí é o personaxe de Antela, unha persoa moi implicada, reintegrata… O nome do clube de lectura é unha homenaxe a Cortázar. Antela vaille dando notiñas e cada unha delas vai dando lugar a un capítulo: un máis poético, outro máis teatral, outro máis de narrativa que se achega ao relato, outro máis novela… Antela contrasta, ademais, co personaxe do detective: egoísta, individualista… Antela quere axudalo e non agarda tirar ningún tipo de beneficio. Pois o que quere é que el descubra a súa propia veta creativa, que cree as súas propias historias.

De fondo, hai certa crítica do mercado literario, non si?

Como membro de Estaleiro que son si teño unha visión crítica sobre moitas cousas. Defendo que haxa outras canles, que tamén teñen que existir. Porque ás veces publicar en ter padriño ou sen ter nome pode ser bastante difícil. Eu mesmo non conseguín publicar ata que gañei un premio. E ademais en Estaleiro non publican membros de Estaleiro. Publicamos textos que nunha editora grande non estarían.

O detective descobre que é un personaxe de novela. Un monicreque. E non está disposto a aceptalo.

O personaxe está metido nunha ficción e a idea é sacalo fóra. Sacalo do seu ensimismamento e ver como reacciona, se pode seguir adiante. E iso é o que me interesa, que el desenvolva a historia. Tamén é un alter ego do autor, de como era o autor no pasado. É como un xogo de bonecas rusas. Primeiro aparece no metro o autor sen que o detective saiba quen é, despois xa aparece o propio autor e despois o detective é como un alter ego do autor, que é como se falase consigo mesmo. De todo isto vanse dando chiscadelas, mais non quixen ser demasiado explícito. Vou enterrando armas ocultas ao longo da novela. Moita xente díxome que ao ler a novela máis dunha vez eses matices, esas pistas vense mellor. E así desfrútase a novela doutra maneira.

Mais que o personaxe pelexe co autor é algo que pasa en máis novelas, na banda deseñada, no cinema… Moitos escritores din que os personaxes acaban tomando o seu propio camiño.

Tamén é por iso, si. Porque os personaxes moitas veces non van por onde o autor tiña pensado. É inevitable e acabas dándolle a volta. Personaxes máis marxinais acaban collendo máis entidade, unha personalidade maior da que esperabas… En canto ás conexións, eu busquei referentes populares. As novelas de Harry Potter, por exemplo. Un pouco como unha parodia das novelas autoreferenciais cuxo valor é que o lector poida recoñecer a tal ou cal autor, recoñecer a súa propia cultura lectora. Tamén é verdade que hai referencias que eu non vía e que me foron desvelando os lectores. A conexión con ‘Niebla’ de Unamuno, por exemplo. Non o lembraba, e ao repasalo quedei sorprendido do parecido dos personaxes. Supoño que é que son cousas que che quedan na cabeza sen que te decates. Tamén hai unha conexión con ‘A conxura dos necios’…

Autor e personaxe discuten sobre o pacto narrativo co lector e a súa ruptura ao facer demasiado evidente que se trata dunha ficción. E iso é a novela. Unha reflexión sobre que é a novela, que é a ficción. Definiríala así?

Os textos teóricos din que non se pode romper o pacto narrativo co lector, que non se pode dicirlle directamente que o que está a ler é unha ficción. Sobre todo na novela realista. Pois eu quixen romper ese pacto. Xoguei coas claves da novela negra, pero déixolle claro ao lector que ten que facer o seu traballo, que non vai ser tan doado. A intención é tamén mostrar que iso de escribir non é só actividade para grandes mentes, porque toda persoa ten o seu lado creativo. Neste caso é un lector que ten que ler traballando, pois a novela algo esíxelle a quen le. Rompo o pacto e bótolle en cara que está a ler unha ficción. E explícolle por que. Que quero que o lector vexa que non é tan difícil, que o público pode crear a súa propia novela, como fai o detective. “Senta o cu e ponte a escribir”, dise. E iso é.

Nese aspecto, tamén hai algo de autocrítica no sentido da autoría. Algo de desmitificación, se é que aínda é necesaria. O detective ri dos poetas…

Iso é algo que ás veces falamos un pouco de broma, non? Porque poetas temos a patadas… E se cadra nalgún momento faltaron máis narradores. Si hai un detalle autoreferencial aí. Aínda que tamén é verdade que temos moi bos poetas e que o propio detective acaba escribindo un poema. E gústalle, aínda que non o admita. Mesmo fai poetomancia, como Cortázar. Ler páxinas dun libro de poemas ao azar, e descubrir nelas claves do teu propio futuro…

davidpatitoNesa estrutura de bonecas rusas ás veces a persoa que le pérdese. Non sabe quen fala.

É que eu quería perderme e que o lector se perdese comigo. Primeiro meto o lector nun mundo de ficción e despois sácoo del cando xa o teño. Un pouco como as películas de David Lynch. Porque, como che dicía, non quería facer unha novela negra, senón unha novela metaliteraria. Entón, por que non romper as normas e mesturar a primeira coa terceira persoa, por exemplo? Por iso podes non saber se fala o narrador ou o detective. Mesmo hai partes que poderían dicir calquera dos dous. Quixen esquivar tópicos, etiquetas.

O lector ou lectora poden apoiarse tamén no blog do libro. Como están a ser as respostas?

Pois teño respostas moi distintas! Por exemplo, hai críticos que dixeron que o ritmo ía lento, e outros que ía rápido. No capítulo final ofrezo unha conclusión. Podía deixar o final aberto, mais creo que é máis sincero dar unha conclusión e que cada lector interprete como queira. Desde logo non quixen facer unha novela só para filólogos. E para min é unha ledicia moi grande cando me din que hai xente que volve comprar a novela para agasallala… Como ten distintos niveis de lectura, pode suscitar interpretacións distintas, e iso é moi bo. Como che dicía, eu quixen perderme no camiño. Como cando xogaba a perderme volvendo para a casa. Se atopaba algo que me resultaba moi coñecido, afastábame para non saber onde estaba…

Montse Dopico

Comentarios pechados