Menu Xerais

«”Dime algo sucio”: axexados polo veciño», crítica de Sandra Faginas

AMEIXEIRAS VÉN DE PUBLICAR UNHA HISTORIA DE VIOLENCIA E INTRIGA DE VIDAS CRUZADAS QUE BEBE DAS NOVELAS POLICIAIS DE QUIOSCO

Sempre persoal, a mirada de Diego Ameixeiras (Lausanne, 1976) tenos afeitos nesta curta e destacada carreira literaria a disparos acertados en forma de obras tan distintas como as primeiras Baixo mínimos (2004) e O cidadán do mes (2006), co detective Horacio Dopico como protagonista, e Tres segundos de memoria (2006), a novela xeracional dos nacidos nos oitenta, que acadou eses mesmo ano o premio Xerais.

Agora, como última novidade do 2009 acaba de publicar (tamén en formato e-book) Dime algo sucio, un texto forzadamente diferente, no que desaparecen o humor e a parodia e regresa o fío condutor da intriga, tan de moda ultimamente en toda a literatura coetánea do éxito larssiano, tamén no ámbito galego (aí están os magníficos resultados que seguen acadando entre os lectores as novelas de Domigo Villar).

A Ameixeiras agradéceselle o esforzo de cadrar unha obra complexa en canto á posta en escena, tamén no cinematográfico, con múltiples personaxes que se van enmarañando como en calquera vecindario urbano par arrastranos cara a unha historia violenta, tamén na forma. É un acerto a súa representación en minúsculos capítulos de apenas dúas páxinas que permiten seguir mellor o cruzamento vital dos personaxes, ao estilo Smoke, aquela de Paul Auster, pero sen chisco de esperanza no caso de Ameixeiras, e que axilizan unhas historietas enleadas ás que custa seguir a pista sobre todo na primeira parte da novela. Supera o escritor o simple exercicio de estilo enfiar a un grupo de lamas unidas pola estrañeza e o desamparo da cidade, que neste caso está contextualizado en Oregón, trasunto de Ourense.

Xente de a pé, proletariado urbano, grafiteiros, taxistas, adolescentes, mesturados todos baixo a maxistral prosa, áxil, directa, que atrapa pola súa capacidade de xerar lirismo da esencial realidade, non de acumulación incómoda de adxectivos sinéstésicos: «Cando a avoa Asunción xa está metida na cama e consegue conciliar o sono, os pais de Laura tardan pouco en quedar durmidos diante da televisión. Ao pai péchanselle os ollos cos auriculares nas orellas (…) A nai sempre acaba arrimando a cabeza no seu ombro, querería saber en que queda ese esperpéntico careo entre as ex amantes dun coñecido bailarín…»

Dime algo sucio rebusca nas vidas dos criminais pero no sentido literal do termo, na rutina de quen se cruza a diario con persoas capaces de facer dano e que como calquera de nós toman o autobús, beben cervexa, están enganchados ao televisor ou a algunha historia de amor, pero de quen sobre todo repsiran insatsifacción como calquera de nós, tamén no planos sexual, outro dos puntos claves da novela. De aí que o lector sucumba antes os poucos –e agradecidos– acenos de inocencia –«Cando se quere coa imaxinación leva tempo desengancharse»– dalgúns personaxes.

Dime algo sucio prende por iso que unha vez mías manexa con acerto Ameiexeiras, os diálogos cun estilo nunca vergoñento, que transpora serena limpeza e modernidade nas que entre chamadas perdidas sobrancea o impulso irremediable da caída que leva incoporada sempre o sentimento.

Unha obra esta de madurez narrativa na que se achega a violencia do desamor e da marxinalidade afectiva, en forma de imaxes sempre lúcidas e brillantes, desprovistas da incómoda adulación ao lector que levan incoporados outros escritores: «O home da cicatriz observa, vixía, calibra corpos. Camiña pola Avenida de Portugal e aceler ao paso das construcións que van cegando os camiños ata Portocarreiro, esquecidos entre hortas defuntas, silveiros clausurados pola maquinaria e casas doentes que case non están».

Desta vez apegado á parte escura do real, nunha ficción que bebe daquelas novelas policiais de quiosco, como as de Goodis, de portadas rechamantes e vistosas proclamas, Diego Ameixeiras apunta e dispara con precisión traballada, se ben desta vez acertou no oficio e na técnica e faltoulle unha miga da imprecisa voráxine desa escrita arroutada que abrolla do ventre, mesmo para dicir algo sucio. Sandra Faginas

Texto publicado no suplemento «Culturas» de La Voz de Galicia, o 9 de xaneiro de 2010.

Foto de Xurxo Lobato.

Comentarios pechados