Menu Xerais

Entrevista a Xavier Queipo, Premio Xerais de Novela 2011: «Explorar outros mundos é intentar comprender o noso»

Galicia Hoxe publica unha entrevista de Montse Dopico con Xavier Queipo, gañador do Premio Xerais de Novela 2011 con Extramdunde. Reproducímola a continuación:

O poder esmagador

Xavier Queipo: “O medo á liberdade é o que predica a dereita máis antidemocrática, esa que prefire a inxustiza á desorde”

Xavier Queipo responde, por correo electrónico, acabado de chegar a Bélxica despois de recoller na illa de San Simón o seu premio Xerais, ás nosas preguntas. Extramunde é, -conta-, unha novela con varios posibles niveis de lectura, que se rebela contra o poder omnímodo da Igrexa no século XVI, pero que ben podería estar falando dunha democracia actual esmagada polo capital financeiro.

A viaxe é, unha vez máis, protagonista na túa obra. En boa parte dela, a viaxe relaciónase coa procura da identidade. ¿Por que?

Cuestionar de onde vimos, a onde imos, que nos fixo así é consubstancial á natureza humana.

Tampouco é a primeira vez que fas novela de aventuras…

O primeiro libro que deixou pegada en min foi  Aladino e a lámpada marabillosa. A partir de aí, os relatos de fantasía e de aventura foron os meus favoritos -piratas, cabaleiros de helmo e armadura, exploradores, viaxeiros do espazo…-. Agora acáenme mellor as crónicas de exploracións e viaxes, como fonte para as miñas novelas.

Desta volta, o tema é “o papel esmagador da ideoloxía oficial, o poder omnímodo da Igrexa”. Onde podemos situar hoxe ese poder omnímodo que tivo a Igrexa no XVI?

Extramunde ten varios niveis posibeis de lectura, dende o máis lineal -unha novela de aventuras-, até outros máis elaborados, onde o lector pode establecer asociacións de ideas e semellanzas entre a sociedade galega do século XVI e o poder esmagador da Igrexa e a sociedade actual onde a democracia está secuestrada polo poder do capital financiero.

“Mal de linguas” había en “Diarios dun nómade”. Un “mal” do que, afortunadamente, non te curaches. Como ves as polémicas sobre o decreto do suposto plurilingüismo de Feijoo? En Bélxica a cuestión lingüística tampouco é simple…

O mal de linguas é para min unha necesidade, pois vivo nunha sociedade plurilingüe. Eu falo varias, todas elas mal e cun sotaque galego encantador, do que estou ben orgulloso. O importante aquí na Bélxica e o respecto polas dúas comunidades e establecer pontes de entendemento entre elas. Eu entendo o plurilingüismo de xeito diferente ao goberno da Xunta, mais ese é o goberno que nos demos. Entrementres -eles non van mudar- teremos que procurar facer uso dunha verba tan preciosa como solidariede, axudar entre todos a construír unha sociedade maioritariamente en galego, respectando as opcións que outros poidan ter e insistindo na aprendizaxe do portugués a partir do galego, que é unha materia pendente do ensino en Galiza.

Nas municipais saíu elixido na Coruña un señor que quere poñerlle L á Coruña, e en Santigo outro que di que na Nasa se crían terroristas. Que cres que pasará, se engadimos os recortes e retrocesos da Xunta do PP en cultura?

A entrevista é de literatura, supoño, mais xa que insistes direi que esas anécdotas son síntomas do recorte de liberdades que estamos a vivir, onde a ideoloxía non pasa de slogans que ben poden ir nunha camiseta. Se alguén basea o seu programa na letra  L é que esta en prácticas e non sabe o que é gobernar. Se alguén basea a súa campaña na ignominia, pois pouco se pode esperar del e do da liberdade individual. Preocúpanme os recortes culturais, mais tamén os de sanidade, educación, política social, etc. Do partido no goberno non vou falar. Só dicir que se son tan católicos como din saberán que se pode pecar de pensamento, palabra, obra e omisión. Coido que pecan cos catro ases da baralla.

“Extramunde” é unha “novela con varias novelas”. Como se estrutura?

Hai un cego que conta contos -o cego de Zas-, un escribán que fai anotacións nun caderno de bitácora, un naturalista que ten as súas notas e un narrador principal. As personaxes centrais van mudando de importancia, aparecendo e desaparecendo e o fío conductor é o navío, a viaxe dun barco onde conviven 80 persoas, dos que 19 son condenados polo Santo Oficio: frades heréticos, hermafroditas, aloulados, epilépticos, eivados, psicópatas e outros que teñen o mal de linguas, en definitiva xente diferente.

Outro dos elementos desta novela, e doutras túas, é a reivindicación da vida e da natureza. -Será que es biólogo-. Nesta, reivindicas a vida a partir da procura da liberdade…

A procura da liberdade está na esencia do ser humano. O medo á liberdade é o que predica a dereita máis antidemocrática, esa que prefire a inxustiza á desorde. A vindicación da vida en liberdade e en harmonía coa natureza forman parte da miña ideoloxía e reflíctense, por tanto, na miña escrita. O feito de ser biólogo condiciona un certo gusto pola descrición e pola celebración da vida en todas as súas expresións, incluídos os distintos comportamentos humanos. Xa o explicaba en Cartas marcadas, que me gustaría que fose máis lido e comentado.

MÁIS

“A democracia está secuestrada polo capital financeiro”

A dor, a perda, a incerteza, son tamén eixes da túa obra. Seica andamos un pouco desacougados. Serán o 15-M e todas esas revolucións actuais expresión en parte diso? -Incerteza ante a precariedade que nos impón o neoliberalismo, por exemplo-.

O desacougo é froito da indignación por unha democracia secuestrada polo capital financeiro. Os gobernos teñen cada día menos poder, mais viven nunha ficción de que poden mudar as cousas. Precisamos un tipo de sistema máis participativo e onde as diferentes opcións ideolóxicas poidan ser tidas en consideración no momento da toma de decisións. As revoltas do 15-M son manifestacións dunha xuventude que críamos anestesiada ou sonámbula, mais que ten tamén unha minoría que está ben esperta.

Outras veces foi Asia, e esta vez recuncas, pero tamén tiras para África. Din os críticos que a literatura galega nos últimos anos fai moito iso de explorar outros mundos. Como te documentas para que os teus ambientes sexan cribles?

Explorar outros mundos é intentar comprender o noso. Eu andei por Asia e asimilei unha pequena parte da súa cultura como propia. Acontéceme o mesmo coa cultura do país de acollida, que é Bélxica. Isto pode ser en certa medida froito da curiosidade que se deriva da miña formacion científica, mais tamén é unha procura constante por comparar, aprender, explorar, para logo retornar e axudar a construír unha sociedade máis xusta.

Ó mesmo tempo, na túa novela está Galiza “entendida como territorio mítico e esotérico”. Como é isto?

E un tópico de como nos ven fóra, do que esperan de nós: que lles contemos historias de aparecidos ou de lobicáns, de meigas ou de pedras de sandar. Galiza ten unha mitoloxía propia, como toda cultura diferenciada, que foi engulida ou deturpada polo catolicismo e polo poder imperial, mais temos referentes, crenzas ou costumes propios. Eu celebro ese carácter específico, non me asusta. Non quero ser igual a todo o mundo, quero vivir nunha sociedade onde haxa xente diferente, cadaquén cos seus gustos e as suas crenzas, que teño por norma ética respeitar.

Que supón para ti recibir o Xerais? -Xa gañaras o Premio da Crítica, o García Barros…

Recibir un premio é un xeito de ter visibilidade, de vindicar a existencia dun traballo que é de corredor de fondo. Levaba moitos anos sen recibir un mínimo recoñecemento e iso notábase. Non son fácil de desanimar, pois creo no que escribo, partindo da honestidade e da procura constante da calidade. A aceptación da obra está moi mediatizada pola obtención de premios, polas críticas que deses libros se fagan e pola presenza destacada na mesa de novidades. É inxusto, mais é asi. O Xerais é un gran premio, con moito impacto e prestixio. Daquela o que me vai traer é visibilidade. Vai tirar doutros libros que estaban esquecidos. Espero que isto aconteza xa e que mentres esperan a que no outono apareza Extramunde, vaian lendo no verá por exemplo Ártico 2.0 , que acaba de saír hai un par de semanas, ou Cartas Marcadas , que penso que é un bo libro para facer acordar o gusto pola lectura.

Montse Dopico

Comentarios pechados