Menu Xerais

Entrevista con Xosé Manuel Pacho Blanco, gañador do V Premio Diario Cultural de Teatro Radiofónico

O xornal Galicia Hoxe publica unha entrevista de Marga Tojo con Xosé Manuel Pacho Blanco, gañador do V Premio Diario Cultural de Teatro Radiofónico con Paraísos, que publicará Xerais a principios de maio. Reproducímola integramente:

Xosé Manuel Pacho Blanco: «Na cultura galega hai moita autocensura»

“Unha aposta a cabalo perdedor” é o Paraíso de Xosé Manuel Pacho Blanco. O Rei de España esganado nun Ferrari Testarossa. Teletipos que sazonan o drama en Hertzs. Abusos de poder dun xerifalte da comunicación. Ningún medio fala do teatro radiofónico de Pacho. “Si se fixese en Cataluña e en catalán isto estaría a dar a volta a España, pero aquí parece que se non fas a pelota non entras”, sospeita. Avogado e profesor na Universidade de Vigo, gañador no 2007 do Premio de Narrativa Torrente Ballester coa súa primeira novela A choiva do mundo, o autor ourensán acaba de gañar o V Premio Diario Cultural de Teatro Radiofónico nas súas dúas categorías, ao recibir por unanimidade o do xurado e sumar o maior número de votos emitidos polo público, polo que puido pendurar tamén o galardón da audiencia. E por se a alguén lle parece raro o seu dobrete profesional, entre o letrado e as letras, o autor quítao de dúbidas: “Kafka era licenciado en dereito e traballaba nunha aseguradora italiana. Ser avogado non é tan rocambolesco na literatura. Ao mellor ser profesor de español e dedicarte á cultura galega como Ferrín si”.

O recoñecemento, que convoca anualmente a Radio Galega co patrocinio da Agadic e a colaboración do Centro Dramático Galego, seralle entregado o vindeiro 3 de maio dentro do espazo radioescénico que se desenvolverá no Salón Teatro de Santiago. O texto e a dramatización da obra serán editados por Xerais nun libro-cd xunto aos outros tres títulos finalistas, que nesta edición do premio foron: Como eliminar as manchas de vómito, de Eva Freixeira; Carne de canón, de Rebeca Montero, e Señora Carme, de Manuel Román.

Agora que a televisión ofrece pouco, parécelle un bo momento de recuperar o formato de serial radiofónico?

Boa pregunta. Creo que todos os formatos son válidos e este é interesante, pero o importante é que as obras teñan un nivel de calidade.

E de que trata a súa obra?

Aínda que pareza mentira chámame a atención a súa pregunta porque para min un dos aspectos máis importantes da obra é a súa temática. O fío argumental vén ser distituntos cortes que comunican un accidente sufrido polo rei de España. Faime graza que non se fale diso que é o aspecto máis relevante.

O rei Juan Carlos I ou un rei equis?

Non, non, Juan Carlos de Borbón, co seu nome, para que non ofreza dúbidas. Empeza a obra e córtase o comezo xusto cun comunicado de que acaba de sufrir un accidente o rei de España. É unha homenaxe a H. G. Wells, a A Guerra dos mundos, o que fixo Orson Welles en Estados Unidos. A obra interrómpese cada certo tempo con cinco teletipos onde se ofrecen datos da situación do monarca até que finalmente, o quinto dá a noticia de que o rei de España faleceu.

É unha provocación, un dese-xo, unha premonición, mera ficción?

É unha provocación absoluta.

E o ton da serie ten cariz thriller ou de humor?

Eu cóntolle a trama e vostede saca as súas conclusións. Despois do teletipo inicial que anuncia o accidente do rei, empeza a obra con dúas mulleres, unha delas xornalista, falando nun bar. Estalle a contar á outra, que é a súa irmá, que o seu xefe é un cabrón, o típico delegado cabrón.

Inspirouse en alguén concreto?

Pois si, e de feito aparece na serie co seu nome.

Dígame, pois.

Case prefiro non dicirllo porque é unha persoa moi coñecida.

Pero xa se emitiu a serie.

Si, pero… Dígollo unha vez que saia a entrevista. Trátase do nome real dun delegado dun xornal galego.

Creo que xa o collo. Parécelle que xogou o tipo?

Si, si, esta é unha aposta a cabalo perdedor. Apostei cun amigo unha botella de whisky a que non tiñan collóns na Radio Galega de poñelo en antena e a verdade e que o puxeron e levou os dous premios.

Tamén no Diario Cultural xogaron o tipo.

Creo que nos tempos que corren tiveron moita valentía e moito mérito en poñelo. Non coñezo ninguén do xurado, chamoume Ana Romaní e penso que se eu fose directo do Diario Cultural me vería nunha situación difícil.

Talvez por iso non se fala do argumento.

Se se fixese en Cataluña e en catalán isto estaría a dar a volta a España. Estou seguro de que nin na Voz, nin no Xornal, nin no Faro se atreverían a publicar un texto así.

Pois, volvendo ao tema argumental, que pasou entón coas dúas mulleres que falaban?

Pois a xornalista está pensando en deixar a profesión. Volven cortar a obra e un teletipo informa de que o rei non sufriu un atentado senón un accidente de coche mentres estaba en Mallorca co seu Ferrari testarossa. Vólvese cortar e aparece unha segunda historia na que un xornalista entrevista a Roberto Bolaño, o escritor chileno. Empeza cun texto que di: “O mundo está cheo de idiotas e neste sentido non hai unha diferenza de xénero. Tanto homes como mulleres comparten a mesma porcentaxe”.

Vostede concorda coa afirmación, supoño.

Absolutamente. Na entrevista, Roberto Bolaño métese coa Academia da Lengua Española, coa Academia da Lingua Galega, coa vaidade dos escritores… A entrevista vólvese cortar cun teletipo que comunica que o rei está moi grave e que Zapatero vai desde Bruxelas directamente ao hospital a Mallorca. Deseguido aparece a seguinte peza coa xornalista que ten que cubrir unhas previsión pola mañá, con problemas e un pai enfermo de Alzheimer, como na vida mesma, e cando chega a casa queda durmida. A obra remata co último teletipo anunciando a morte do rei de España aos 72 anos. Agora ten 71.

Futurista.

Cun pouquiño de sorte non tanto.

E o epílogo?

Todos os feitos e persoas que aparecen nesta peza son inventados froitos da invención do escritor: non existe ningún dos personaxes nin dos narradores; non existe un rei, iso só acontece nos contos, atentaría contra calquera democracia; tampouco existe Ciudad Juarez nin os seus mortos; tampouco Roberto Bolaño; nin a radio; nin a demencia senil; nin a tristeza; nin a felicidade; só a música e as palabras.

Entre tanta moleza e simulacro dará medrado algún día na sociedade galega o espírito punki ou provocador?

Eu creo que se algún sentido ten a creación é cuestionar a realidade e ser subversiva. Ten que enfrontarse ao que non gusta da sociedade e ser crítico. Penso que na cultura galega e na cultura española hai moita autocensura. É normal. Pode soar grandilocuente, pero se te paras a pensar nas editoras, nos medios de comunicación hai bastante covardía. Que un avogado se autocensure podo entendelo, pero que un artista se autocensure non. A cultura galega e a cultura española son moi condescendentes con elas mesmas.

A XUNTA INTERFIRE NO SINAL DE RADIOS LIBRES

Foi no 2006 cando a Radio Galega decidiu recuperar nas súas ondas o teatro, con Ana Romaní e Anxo Quintela á cabeza. Un ano despois, a canle pública creou o premio Diario Cultural, no seo do programa do mesmo nome, para estimular a produción neste ámbito. O vicio do son dramatúrxico transformado en impulsos eléctricos abandonara hai anos os fogares, que antano debecían polas radioseries.

Nas casas dos anos sesenta e setenta, o teatro entraba en prime time a través da radio e do Estudo 1 da televisión única: emitían á hora da cea La visita de la vella dama ou Eloísa está debajo de un almendro. Ademais de adaptacións de comedias, Radio Nacional de España ofrecía por eses anos Historias para no dormir, semanal de Chicho Ibáñez Serrador que acabou saltando a TVE. En canto á cadena SER, alcanzou grande éxito co culebrón Ama Rosa ou con Simplemente María, un modelo lacrimóxeno que pronto racharía co humor de La saga de los Porretas, que estivo doce anos en antena. Tamén nos setenta Manolo Lourenzo e Lino braxe impulsaron algunhas tentativas de consolidar as series de radio-teatro galego.

Radio Obradoiro mantivo durante un ano en antena hai agora sete o delirante serial Las venas del infierno de Xurxo Fernández. Hoxe, só a Radio Galega lle dedica un espazo ao teatro, aínda que é probábel que algunha radio libre lle ofreza en calquera recanto as súas ondas á dramaturxia. Pode que esas radios que hoxe se atopan ameazadas polo novo plan de licenzas da Xunta que interferirán co sinal de proxectos comunitarios como Cuac FM, na Coruña, Radio Kalimera en Santiago e Radio Piratona en Vigo agochen algún tesouro.

Marga Tojo

Comentarios pechados