Menu Xerais

Intervención de Teresa Barro sobre «Amada liberdade», de Fernándo Pérez-Barreiro Nolla

Reproducimos o texto da intervención de Teresa Barro na presentación na Real Academia Galega de Amada liberdade, o libro de memorias do intelectual Fernándo Pérez-Barreiro Nolla.

 

Intervención de Teresa Barro sobre «Amada liberdade»

 

Estas memorias que hoxe se presentan aquí, na Real Academia Galega, naceron en gran parte como resultado de moitas conversas, ao longo dos anos, con amigos galegos, en Londres e aquí en Galicia. Nesas conversas fúmonos decatando de que se sabía pouco da evolución do noso país desde mediados do século vinte, e de que non semellaba haber unha interpretación coherente desa historia. Os amigos quedaban sorprendidos e abraiados cando Fernando contaba a súa interpretación daquel galeguismo que vira xurdir nos seus anos de universidade, nos anos cincuenta. Fernando tiña un xeito moi atractivo de ¨contar países¨, o del ou calquer outro que lle interesase, e facía sempre un relato agudo e riguroso desde o ponto de vista intelectual e histórico, que acordaba e alumaba a imaxinación e o interés do ouvintes.

No outono do 2007 fomos a Baiona, Fernando a algunha actividade do IGADI e eu acompañeino, e un daqueles días fomos cear a casa de Camiño Noia e Xulián Maure. Como sempre, a conversa foi parar a Ramón Piñeiro e o galeguismo, e Camiño insistiu en que Fernando debía contar todo aquilo por escrito. Fernando fixera algun intento de escribir as súas memorias, pero non seguira; eses intentos ainda deben de andar pola casa, perdidos entre caixas e papeis. O caso é que eu daquela decidín apoiar a idea de Camiño, a quen Fernando despois chamaría ¨a súa Clío¨ ; foi Camiño tamén a que logo, cando xa estaban entregadas as memorias en Xerais, suxeriu que eu contara a nosa vida xuntos. De volta en Londres, propúxenlle a Fernando que me dictara o que se lle fose ocurrindo, e que o fixéramos de forma sistemática, todos os días, porque eu sabía que era a única maneira de que saíran esas memorias.

A Fernando non lle gustaba escribir, físicamente. Atrapallábase e impaciéntabase, seguramente porque o acto de escribir interferíalle có ritmo con que se lle formaban as palabras na mente. As mecanógrafas e as encargadas da sección de documentos na Organización Internacional do Café na que traballaba, contábanme que entre elas era cousa sabida que, cando Fernando escribía él un documento, tiña erros, faltaban palabras, comía renglóns, etc., pero que dictando era fabuloso: impecable, rapidísimo e non se equivocaba en nada. Eu sabía iso, e sabía tamén que Fernando era falangueiro e que o que lle gustaba era contar e relatar falando, e que se empezaba a escribir íbase aburrir moi axiña e o deixaría. A min, en cambio, gústame o feito físico de escribir, e moito máis se non son cousas miñas e non me poño nervosa pensando que non me vai saír nada, así que para min non era un sacrificio que me dictase. Á volta de Baiona todas as tardes sentábamonos, unha hora máis ou menos, el falaba, eu escribía no ordenador o que decía, e pasámolo moi ben: el colleulle gusto axiña que viu o rápido que lle saía, e eu disfrutei ouvindo o que contaba, que era moi entretido e apaixoante, como estar vendo unha película das que se anuncian nos cines, de ¨emoción, intriga e misterio¨.

O dictado durou alguns meses, non moitos, porque en maio do 2008 decidimos deixar Londres e mudarnos a Lancaster, e eu tamén rompín un hombro, así que xa non puidemos seguir. Logo veu o traslado, pasamos o primeiro ano instalándonos e adaptándonos, e xa non deu tempo a voltar ás memorias. Quedaron sen finalizar e el nunca as repasou, pero, como era verdade que dictaba con gran seguridade e perfección, despois houbo moi pouco que correxir, algunha repetición que el sabía que estaba facendo por se na segunda vez podía saír algo importante que non saíra na primeira, e máis nada.

Fernando tiña intención de seguir coas memorias, e facíalle ilusión. Eu sinto moito que quedara só comezado o capítulo sobre a poesía, tema do que el falaba pouco, talvez porque era o que máis lle importaba e o que máis en serio tomaba. Tería sido moi escrarecedor, e seguramente sorprendente, o que dixera de moitos poetas de língua galega, castelá, inglesa, francesa, alemana, grega ou chinesa, idiomas todos nos que lía poesía. Tiña un xuízo moi riguroso nesa esfera, e unha visión clara e decidida do que era poético ou non. A pedra de toque para el era o que chamaba ¨experiencia poética¨. Decía que, se o que se escrebía como poesía non xurdía desa experiencia poética, o resultado era mediano, retórico e oportunista ás veces. Tería sido moi interesante que falase de todo isto, pero non puido ser.

Outro tema que estou segura que tería tocado é o da política internacional. En política, o que máis lle interesaba era o internacional, e estaba sempre informadísimo do que acontecía no mundo, moi axudado polas moitas línguas que coñecía, que lle permitían ler xornais, libros e escoitar a radio en todas elas, o que facía a diario. El dicía moito que se daba por feito que o mundo internacional funcionaba nun nivel máis elevado que os outros, e que non era certo, que funcionaba a un nivel moi baixo; que ese nivel non era fino e civilizado como se pensaba, que parecía internacional pero non o era, porque o que se facía era máis política local que outra cousa, que para ser internacional faltáballe o máis importante, que era o respeito ao distinto e o cultivo da diferencia. Fernando explica nas memorias que o impulso que o levaba a adentrarse na língua e cultura dun país non era porque sentise simpatía ou afinidade, e menos ainda porque pensase que ese país era ou sería importante e dominante. O que o atraía era a diferencia, e niso era no que creía, que o que valía era a variedade, a desemellanza e a discrepancia, e que no plano internacional iso era o que habería que cultivar e non o que se facía, que era a posición de dominio, a idea de superioridade e inferioridade, a xerarquía, a unificación e o esmagamento da diferencia.

Para Fernando os países eran como partituras musicales que había que aprender a ler e interpretar. Esa era a razón de que aprendese tantas línguas, que eran instrumento fundamental para esa leitura e interpretación. Coido que o que ofrece nas memorias é unha interpretación da partitura do mundo en xeral visto desde a liberdade, e tamén da partitura musical do noso país, Galicia, moi en particular. Fernando viviu sempre como un intelectual e un poeta, e esa combinación pouco común permitiulle captar esencias e existencias con liberdade e profundidade.  Desde as primeiras páxinas das memorias vese o fío dunha interpretación nova e coherente, basada na súa experiencia personal e axudada pola súa gran cultura, e esa interpretación está feita con arte e poesía ainda que esté en prosa. Sempre é difícil contar unha infancia por escrito, porque hai tendencia a caer en sentimentalismos e perderse en detalles pouco interesantes para os demais, pero, nese relato que fai Fernando da súa, empeza xa a sentirse a música e emoción dos anos de historia que lle tocou vivir. E, a partires desa infancia, empeza a desenvolverse a visión dun galego que escolleu nestas memorias insinuar, con arte, unha inclinación e quizais vocación galega: a de levar a Galicia polo mundo inteiro e vivila dun xeito internacional.

Fálase moito agora de que cada país precisa ter unha ¨narrativa¨ de sí mesmo que lle axude a comprender a súa personalidade e o seu potencial. Coido que estas memorias ofrecen unha narrativa de Galicia que talvez poda axudar a comprendela mellor e a partir desa comprensión para interpretar a súa esencia e existencia, e o seu pasado, presente e futuro. E iso é un labor de patriotismo que fixo ese cabaleiro galego que foi Fernando.

Teresa Barro

Comentarios pechados