Menu Xerais

«Iria», de Anxo Angueira: a recreación vibrante e emotiva da Galicia de finais dos sesenta. Crítica de Armando Requeixo

Armando Requeixo publicou onte domingo unha recensión crítica sobre a novela Iria de Anxo Angueira nos xornais El Ideal GallegoDiario de FerrolDiario de Arousa e Diario de Bergantiños, baixo o título«O río que nos leva».

 

 

O río que nos leva

Non se pode dicir que Anxo Angueira non se tomase o seu tempo antes de dar a coñecer a súa última peza narrativa. Nove anos había que a súa prosa de ficción non nos acompañaba, así que a aparición de Iria fíxose de agardar.

Mais, como todo o bo leva o seu tempo, os tres centos longos que ocupa a nova novela do dodrés compensa sobradamente a espera. Herdeira por ambientación, xeografía e épica popular da moi aplaudida Pensa nao, este novo texto de Angueira recolle e amplifica liñas de forza presentes na súa escrita dende sempre: o interese polo mundo mariñeiro e labrego, o compromiso solidario coas posturas republicanas e antifranquistas e a devoción pola Terra de Iria.

Nesta novela coexisten tres territorios argumentais que entremesturan constantemente o seu fluír: dunha banda, as peripecias do Iria, un vello galeón de quince toneladas e doce metros de eslora capitaneado por Lens, lobo de mar atormentado polos fantasmas do recordo cos que convive e entregado en corpo e alma ao amor de María, a barqueira de Catoira, activista da resistencia nacionalista galega contra Franco, por Miguéns, o mariñeiro sabedor de todas as artes da navegación, mestre dun rapazolo aprendiz de mariño que con eles vai e a quen Miguéns examina dos seus coñecementos de A fiestra baldeira e a Alborada de Perfecto Feijoo e Casto Sampedro; doutra parte, a narración da construción dun canal de regadío argallado polo desarrollismo franquista para regar unha das zonas máis húmidas do país, as terras que bañan o Ulla e o Sar arredor de Padrón, un absurdo no que se ven atrapados os traballadores dos desmontes desa obra faraónica; e, finalmente, o relato de diversos naufraxios e afogamentos que nesa área fluvial tiveron lugar ao longo do pasado século, como unha sorte de ladaíña da memoria, de Santa Compaña dos que se foron, dos que se perderon, como na Historia da nosa nación na que semella moitas veces que andamos empeñados en afogar, en afogarnos ata a desaparición.

O mellor de Iria está sen dúbida na plasmación dese río que nos leva, como diría Sampedro, nesa súa capacidade para a recreación vibrante e emotiva da Galicia de finais dos sesenta que loita por comezar a espreguizarse e sacudir derriba do lombo o xugo do Réxime. Tamén si, na intensidade coa que consegue transmitir o mundo de afectos (amor, amizade, camaradería) dos tripulantes do Iria e na captación irisada do que unha empresa como a do canal de regadío supuxo na súa altura histórica, logo das controvertidas obras da desecación da Lagoa de Antela ou o asolagamento de Castrelo de Miño, tan xustamente contestadas dende o pobo resistente.

Poida que algúns dos personaxes de Angueira pequen unha miga de sabidos (eses barrenistas que len Memorias de Tains ou a revista Vieiros; esas e esas mariñeiros que falan citando a Manuel Antonio, a Celso Emilio Ferreiro e recitan de memoria versos e versos de Aquilino; eses operarios das obras que saben de memoria discursos de Otero Pedrayo), mais é evidente que se consegue con tal recurso envolvelos nunha aura patriótica que ha gañar por empatía a incondicional adhesión do lector afecto.

Esta lectura social de Iria vai da man dunha outra reivindicación que Angueira parece non querer esquecer: a da necesaria recuperación, fixación e dignificación do noso mundo náutico. Neste sentido, a novela convértese en non poucas páxinas nun auténtico tratado práctico da arte de navegar, da microhidrografía (peri)fluvial da zona e do seu caudalísimo léxico especializado, de xeito tal que a descrición das subidas e baixadas polo Ulla do Iria acaban resultando densísimas exposicións desas realidades náuticas que se nos detallan ata o extremo, o que é seguro que engade valor lexicográfico, etnográfico e documental ao libro, mais tamén que lle resta viveza, axilidade e ritmo á narración.

Iria de Anxo Angueira non é a lectura que mellor se adapte a curiosos e xentes que andan a iniciarse na literatura de noso. Entendo que non pode aprehenderse cabalmente unha obra así sen ter detrás importantes coñecementos de tipo histórico, terminolóxico, literario e sociocultural en sentido amplo. Quen tente avanzar polas sinuosas páxinas da novela decatarase pronto da extraordinaria complexidade da súa linguaxe preciosista, do brunido poético das secuencias, dese canteo fino dos sintagmas que parece compracerse na súa capacidade evocativa máis que enunciativa. Xa que logo, avisado queda: Iria é un exercicio estético superior, que non digo eu que non poida lerse con agrado por quen non estea notablemente formado para tal, pero que con seguranza ha producir unha decodificación de baixo perfil dunha obra moito, moito, pero moito máis vizosa do que talvez para algúns aparente.

Velaí as notorias e fundadas razóns que fan de Iria unha destacada novela, consagrando a Anxo Angueira como unha das sinaturas máis sólidas da narrativa galega dos últimos lustros que, de seguro, continuará a nos dar sobrados motivos de ledicia no futuro.

Armando Requeixo

Comentarios pechados