Menu Xerais

«”Mercurio”: crime sen castigo», crítica de Manuel Rodríguez Alonso

Baixo o título «Crime sen castigo», Manuel Rodríguez Alonso publica no «Cartafol de Libros« de Vieiros unha crítica de Mercurio, a primeira novela de Emilio Alonso. Reproducimos o texto na súa totalidade:

Emilio Alonso, na súa primeira novela, dentro do xénero policial, ou aínda mellor da novela negra, presenta un crime que non acaba sendo castigado, pois o asasinado era un impresentable que, segundo a frase con que remata este relato, pertencía ao grupo dos “mortos que están moi ben matados”.

O protagonista da novela –un criminalista-investigador privado de sona e antigo policía- descobre o misterio da morte do promotor inmobiliario lugués, mais tamén fabricante-mercador de explosivos, Pancho Figueiredo. Isto permítelle ao narrador-protagonista en primeira persoa recrear a vida non só do Lugo actual, senón tamén do Lugo do tardofranquismo, onde se criou o devandito criminólogo. Lugo é unha Vetusta en pequeno. O narrador ofrécenos a imaxe dun Lugo ultraconservador e hipócrita, dentro da mellor tradición da cidade provinciana, na liña da Orbajosa de Galdós, aínda que aquí dona Perfecta é Pancho Figueiredo e mais o seu círculo.

Mais hai un engado que ten este tratamento de Lugo. Lugo pode ser noxento para o narrador, pero é a súa patria, entendida a patria como o lugar onde sempre se quere volver, porque está unida non só ao paraíso perdido da infancia, senón ao descubrimento do mundo que supoñen a adolescencia e a primeira xuventude, coas primeiras amizades de verdade e así mesmo co descubrimento do amor. Lugo, xa que logo, pode ser todo o noxento, hipócrita e porcallento que se queira para o narrador-protagonista, mesmo ata dicir que as murallas non protexen Lugo do mundo, senón o mundo de Lugo, mais é o lugar onde se criou e tamén, como sinalamos enriba, a cidade do descubrimento da amizade e do amor. Esta ambivalencia na valoración de Lugo é, xa que logo, un dos engados da novela, máxime cando este narrador, que parece que odia tanto a súa cidade, acaba dicindo que a patria nunca a traizoan os nativos dela, por moi mal que a traten, senón os estranxeiros.

Por outra banda, a historia do asasinato de Pancho está moi ben levada, con enxeño abondo, así como o seu desenlace. O investigador, como non podía ser menos, descobre quen foi o asasino de Pancho –mellor asasina, pero non imos esmagar a novela explicando o desenlace, mais nunca contará o seu achado á policía, de tal xeito que se converte nun crime sen castigo, e a oración lapidaria con que Emilio Alonso remata o seu relato é un logro expresivo evidente, pois Pancho pertencía ao grupo dos “mortos que están moi ben matados”.

O enxeño aparece tamén noutros casos que o protagonista resolveu, como o do home conxelado ou o do mozo que aparece morto nun monte queimado.

Acerta o autor na recreación do Lugo actual e sobre todo no Lugo do tardofranquismo, manexando técnicas caricaturescas e mesmo esperpénticas (o banquete da primeira comuñón é un esperpento), mais sobre todo coa parodia da linguaxe propia do tardofranquismo. Emprega con efectos esperpénticos e caricaturescos sintagmas e termos da linguaxe tardofranquista como revolución pendente; familia, estado e municipio como esteos da sociedade; o parte; señora de…; asalto-baile…. Esta parodia lingüística ofrécenos unha especie de historia sentimental do noxento tardofranquismo dos sesenta e comezos dos setenta.

Malia ser un escritor que publica agora a súa primeira novela, consegue un galego coloquial urbano que soa moi natural nos oídos do lector. Aparecen expresións axeitadas e mesmo termos galegos que lle dan á lingua unha cor de autenticidade: botar a lingua a pacer, aseñorar, encher o bandullo, coa auga ao pescozo… Manexa termos de grande expresividade para caricaturizar como hominicaco, furafollas ou ata tenta algunha creación neolóxica evidentemente acertada como telepeideira para referirse a unha das raíñas do telelixo. Móvese na mesma liña a lingua dos diálogos.

Advertimos, non obstante, algúns erros na lingua que cumpriría que o autor corrixise para futuras edicións como o hiperenxebrismo veterán (páx. 45), prenda no canto de peza de roupa ou o emprego de cara como preposición, cando sabido é que en galego só existe con valor preposicional cara a, mais non cara.

Xa que logo, novela de extensión curta (podemos dicir que o relato entra dentro do subxénero da novela curta), de doada lectura e que, polo tema, a lingua e esta extensión, resulta moi adecuada para ser recomendada como lectura aos rapaces da ESO, mais tamén para ser lida neses momentos en que a lectura é compañeira inseparable de moitas persoas como son viaxes, esperas en estacións e aeroportos e, por suposto, no salón da casa nestas días de vacacións que se aproximan. Manuel Rodríguez Alonso

Comentarios pechados