Menu Xerais

O paso firme dun narrador: Crítica de Gracia Santorum sobre «Un dedo manchado de tinta», de Manuel Portas

Gracia Santorum publica no seu blog, Trafegando ronseis, unha recensión crítica de Un dedo manchado de tinta, de Manuel Portas.

Emporcallándonos de tinta

Tiven o honor a ser convidada dende a revista “Grial” a falar do libro de Manuel Portas Un dedo manchado de tinta que publicou Xerais. Esta é a recensión que escribín e que vén de saír no último número:

O segundo libro dun narrador é un exame incuestionable: as expectativas que puido crear no seu primeiro libro veranse agora completadas ou non con esta nova publicación. E non só sae Manuel Portas airoso senón que triunfa con boa nota. Se Denso recendo a salgado nos gustara, con Un dedo manchado de tinta sentimos que estamos ante un escritor que se está a xestar con paso firme e seguro.

Gosta Portas do personaxe colectivo, da novela coral e polifónica que xa nos atrapara en Denso recendo a salgado. Desta volta, un metanarrador (o seu “negro”) é quen escribe, quen toma a voz nun principio para nos falar del, pero axiña esquecerémolo, envolvidos como estaremos polo resto dos personaxes, nunha madeixa sutil que provocará unha grata sorpresa final, cando reencontremos a ese Gonzalo inicial que veu recollendo as historias do seu maxín.

Quen é Gonzalo? Este narrador é unha persoa que quere ser escritor, e para iso dedícase a observar. Ten dúas ferramentas de seu: unha imaxinación vizosa e tempo libre. A súa ilusión consiste en pararse na xente normal, é dicir, calquera de nós, paseadores dunha vida común que calquera podería axexar pola mira do cotián; é a vida dos que loitan cada mañá ao erguerse por sobrevivir, por chegar á noite, por chegar a fin de mes; somos nós e os nosos veciños. E tamén eses que veñen de fóra, eses que sofren a incomprensión da cor, a carraxe do forte, a inxustiza da vinganza. Todos nós temos cabida no libro.

Gonzalo narrador, personaxe, autor… procurará ter os fíos das vidas na súa man, pero isto non lle resultará doado. E farao dende un constante plural que busca a complicidade do lector, un lector que ficará atento a cada detalle para construír, el tamén, esa cidade compostelá que é, asemade, un personaxe máis da obra. Porque cómpre saber onde está o fío que une a vidas tan afastadas, e abofé que o toparemos.

Falabamos anteriormente de que Portas goza coa pluralidade dos personaxes. E tanto que o fai. Porque ademais deste Gonzalo inventor de historias, temos en cada capítulo (que non relato curto independente) a Alberte, funcionario do concello obsesionado en levar a cabo o seu labor de xeito impecable, buscando a familia dun emigrante; a Malulú, inmigrante do Senegal e vendedor ambulante empeñado en adaptarse á nosa sociedade malia o racismo, atopando o amor dunha profesora de instituto e véndose envolto nun asunto criminal; a Jonathan, prisioneiro no cárcere por un delito non cometido coa consecuente soidade e terror no que debe vivir; a Cristina, caixeira sindicalista que loita pola xustiza ante un despido improcedente; a Chus, unha investigadora privada de alto nivel en asuntos de subornos e prevaricacións que é requirida cun só fin: a súa morte. E todos eles, protagonistas de cada anaco de vida e de libro, están rodeados a súa vez doutros personaxes que provocan un incremento da coralidade deste libro que temos nas mans.

Irremediablemente, o lector vaise sentir atrapado a medida que progresa a lectura. Se nun primeiro momento a presentación que de si mesmo facía Gonzalo e da súa escrita (“isto non é unha novela”) botábanos para atrás, as liñas que lle seguen, o avance de cada vida anónima compostelá, engaiólanos imperceptiblemente, sabedores de que queremos completar o que esas vidas nos ofrecen, unha vidas próximas e verosímiles –case todas elas- que confiamos coñecer e sentir arredor nosa.

De todos os xeitos, e malia canto poidamos engadir, a brillantez do libro imos atopala cara ao final, cando miremos as nosas mans luxadas de tinta indeleble, case imperceptible, que non poderemos borrar ata rematar a novela. Será entón cando, reunidos os personaxes, reencontremos ao case esquecido Gonzalo quen contempla con estupor e ironía como a súa pluma perde ese rastro de tinta que nos emporcou as mans sen poder impedilo de ningún xeito, cando comprendamos que a narración é vida autónoma e independente e o que criamos narrador non é máis ca un personaxe de ficción que nada pode facer por evitar o destino marcado.

Non remata aquí a singularidade de Un dedo manchado de tinta. Se da primeira obra de Manuel Portas destacábase o seu carácter cinematográfico, arestora estamos ante a conxunción de dúas artes que non viven illadas, como ben demostra o volume que temos nas mans; música e literatura apértanse estreitamente e fúndense de xeito maxistral. O libro contén un compoñente máxico: un son fermoso que nos fala, el tamén, dos personaxes. Uns personaxes que se proxectan grazas ao labor realizado por Clara Pino e Rubén Abel, integrantes do grupo “Loaira”. A narración e a obra musical son arte a un mesmo tempo, unha lévanos da man á outra, e ambas se complementan, sen comparar en ningún momento a lectura coa escoita. Na música, río de sons que flúen, cada instante sonoro é distinto do anterior. Na novela, torrente de palabras, os momentos concatenados son esenciais para entender mellor o relato. Ambos xuntos, ambos afastados, poderán conseguir que vós, lectores e/ou ouvintes, gocedes de pequenos momentos de pracer. Un pracer que poderedes unir ou desunir, concatenar a escoita coa escrita, independizala ou simultaneala. A escolla está nas vosas mans.

Gracia Santorum

Comentarios pechados