Menu Xerais

Reportaxe de Iago Martínez sobre Xabier P. Docampo, que explica as orixes de «O misterio das badaladas»

O xornalista Iago Martínez publicou onte no Xornal de Galicia unha longa reportaxe sobre Xabier P. DoCampo, a estrea da película A casa da luz e a reedición de O misterio das baladalas. DoCampo conta as orixes da súa primeira novela. Pódese descargar en pdf e reproducímola integramente:

A Real Academia Galega non me necesita

DoCampo regresa ao seu Macondo coa reedición d’O misterio das badaladas e a estrea d’A casa da luz
IAGO MARTÍNEZ

“O meu respecto pola Real Academia Galega é tanto que teño clarísimo que non me necesita”. De súpeto, Xabier P. DoCampo (Rábade, Lugo, 1946) ponse moi serio: “Cando teñan unha vacante, se queren, que me pregunten a miña opinión; poden estar seguros de que nunca direi o meu nome”. E xa logo afrouxa o xesto: “Pensei máis veces en ser santo, se cadra porque hai máis prazas, que en ser académico. Iso é unha teima de Jaureguizar [escritor e xornalista] e algún máis. Están tan empeñados en propoñernos a min e a Agustín Fernández Paz que fixemos un acordo: que nos dean unha cadeira para os dous, pero que nola dean canto antes, que estamos engordando”.

O escritor anda estes días de volta en Eiranova e Eiravella, as dúas facianas do seu particular Macondo, un duplo espazo literario construído cos retallos de Castro e Feira do Monte, os lugares onde pasou a súa infancia, e de vilas algo menos cativas como Vilalba e Pontedeume. Eiranova naceu en 1986 co debut de DoCampo na narrativa, O misterio das badaladas, convertida axiña no primeiro best-seller da literatura infantil e xuvenil galega. Eiravella tardou unha miga máis: apareceu en 2002 coa publicación d’A casa da luz.

Nada máis sentar, o escritor estra os seus cadernos pola mesa. Están inzados de apuntamentos por todas partes. En vertical, en horizontal, con letra miúda. Non é doado atopar un recanto en branco. “O papel foi tremendamente importante na miña vida”, aclara decontado. “Ter unha cuartilla era unha riqueza”. Son as notas da súa próxima novela, un relato para adultos arredor da presenza do mal no mundo ambientado na Galicia dos anos corenta. Empezou a escribilo a partir dunha fotografía da nena máis triste que viu xamais, pero o relato emancipouse hai tempo desa faísca inicial. Non quere dar detalles. Quédalle, aproximadamente, un ano de traballo.

Eiranova e Eiravella volven estar de actualidade e por partida dupla. Xerais vén de recuperar nunha edición revisada O misterio das badaladas, e Carlos Amil estreou onte no teatro Rosalía da Coruña, dentro da programación de Achegarte, a adaptación ao cine d’A casa da luz. Na película, ademais, o cineasta atrévese a facer o que nunca fixo o autor d’O libro das viaxes imaxinarias: mesturar Eiranova e Eiravella na mesma ficción.

Os primeiros lectores de DoCampo foron o avogado Rafael Bárez e o profesor Francisco Silvosa, os seus compañeiros no seminario de Lugo. Cada noite, recorda, o cativo que foi escribía un conto e facía dúas copias con papel carbón. Unha para cada un. “Non deixei de escribir dende entón, pero até 1986 non publiquei. Cando rematei O misterio das badaladas xa tiña outra novela a medio facer e un libro de contos. Por moito que me quixese proletarizar, por moito que pensase que publicar era un vicio burgués, ao que me conducía aquilo era á frustración máis absoluta”.

Para aforrar, resumiu o argumento do libro e mandóullelo a catro editoriais cunha carta na que lles explicaba a única condición da poxa: o primeiro en amosar interese quedaba co orixinal. Adiantouse Vía Láctea, onde chegara a súa oferta rebotada dende Ediciós do Castro. “Aínda teño pola casa as cartas de Xela Arias, de Xerais; Carlos Casares, de Galaxia; e alguén de Sotelo Blanco que xa non recordo pedíndome a novela. Xa chegaban tarde”.

O libro, unha “novela de pandillas” que depuraba a fórmula do libro programado, prendeu axiña. Inspirábase nunha colección anglosaxoa, coñecida en España como “Elige tu propia aventura”, pero evitando a frustración do lector. Os xogos que puntuan a trama non son imprescindíbeis para chegar ao final. Non hai “Game over”. Daquela, a Lei de Normalización Lingüística disparara a necesidade de textos en lingua galega para a escola e todo estaba por facer. “Escribían Paco Martín, Xoán Babarro e pouco máis”, recorda. “Aínda faltaba un ano para que Agustín Fernández Paz empezase a publicar. O equipo comercial de Vía Láctea traballou duro e puxo a novela en todas as partes. Era difícil atopar un rapaz que non a coñecese. Hoxe, todos eses lectores teñen trinta e pico anos”.

Agora, a novela regresa ás librarías coa ortografía actualizada e algunhas mudanzas cativas. Segue vixente un artefacto así no imperio da sinestesia e os videoxogos? “Todo pode convivir”, retruca o lugués. “A arte son as linguaxes, non as historias que se contan ou os artiluxios que se moven. O videoxogo, que debe aspirar a ser arte, ten a súa linguaxe, que non é a literaria nin ter por que selo. A literatura infantil segue a ser necesaria porque é a que forma lectores, igual que o cine infantil forma espectadores. Por iso estou contento de que se fixese A casa da luz. Se houbese máis cine infantil, aforraríamos espectáculos tan bochornosos como Torrente. Se non educamos na escola para a poesía, para a boa prosa, para o cinema, para a música, para a arquitectura, onde lle imos dicir aos rapaces que está a felicidade? Hai que educar para a felicidade, non para o éxito”.

A casa da luz, producida por Vimbio Films e protagonizada por Antonio Mourelos, Xosé Manuel Olveira Pico, César Goldi, Cándido Pazó e Miguel de Lira e un grupo de nenos escollidos entre 1.600 escolares, segue pendente de resolver o seu paso polas salas comerciais. “Incapaz”, confesa, de variar a historia inicial, o Premio Nacional de Literatura deixou a adaptación nas mans do director. “É unha película de Carlos Amil, non miña. Eu pelexei canto puiden para atopar unha linguaxe literaria válida; el fixo o mesmo para levala á pantalla”.

Iago Martínez

Comentarios pechados