Menu Xerais

Xavier Queipo: «Extramunde é unha novela actual nas formas e nos contidos». Entrevista de Lourdes Varela

Lourdes Varela publica no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha entrevista con Xavier Queipo, Premio Xerais 2011, sobre Extramunde .

«Identifico a liberdade colectiva co dereito á autodeterminación»

Coa obtención do Premio Xerais deste ano pola súa novela Extramunde, probabelmente se lle teña feito xustiza a Xavier Queipo (Compostela, 1957): un dos escritores galegos de prosa máis elegante, como así o definiu o editor Manuel Bragado no acto de presentación do libro.

Durante a presentación de Extramunde, o editor da mesma, Manuel Bragado, cualificou de sorprendente o pouco premiada que estaba a obra de Vde. malia a súa, xa longa, traxectoria e o prestixio do que goza. É que non cre nos premios literarios, non tivo sorte cando se presentou ou, simplemente, non adoita Vde. presentarse a eles?

-Manolo Bragado, ademais de ser un dos meus editores, é tamén un amigo e como tal quere o mellor para min. (Non esqueza que eu publico por amizade cos meus editores –varios- que me agasallan cos seus requerimentos,malia non ser eu un gran negocio). Os premios son algo necesario nun sistema literario como o galego: para que os libros teñan visibilidadenas mesas de novidades, nas listas de recomendacións e no tratamento doscríticos. Isto agudizouse recentemente coa desaparición de certos medios de comunicación, que prestaban atención preferente á nosa literatura. Un sempre pensa que houbo casos nos que os propios libros merecerían mellor sorte, mais os xurados teñenos seus gustos e logo está o azar. Un xurado pode premiar o que outros non premiaron.Non me vou queixar, pois non está no meu natural de corredor de fondo. Libros como Glosarios, Os ciclos do bambú ou Dragona, coido que merecían mellor tratamento, pero, como pode comprender, algúns pensarán aínda que fun premiado en exceso.Son visións do mundo.

-Como lectora, a min paréceme que o eixo central sobre o que xira Extramunde é o “asunto”da liberdade. As súas persoaxes procuran a liberdade, pero, en qué clase de liberdade acredita Vde. como creador delas mesmas?

-A liberdade na que eu creo é a liberdade individual e colectiva.A primeira, se cadra máis sinxela de entender como dereito a vivir como un mesmo, sen ter que procurar ser como os demais queren que un sexa. A liberdade colectiva identifícoa co dereito á autodeterminación dos pobos e das tribos.

-Malia datar a trama no século XVI, a ninguén se lle escapa que esta novela trata temas moi actuais. En Extramunde é a Inquisión a principal inimiga da liberdade nesa época. Quen son os principais inimigos da liberdade hoxendía? Iso que chaman as “entidades financeiras”, os partidos políticos, as ideoloxías, as pseudodemocracias…?

-Un pode ler a novela como estime de gusto. Se fai unha análise tanto da estrutura como dos temas que alí se tratan, é probábel que descubra unha novela actual, nas formas e mais nos contidos.Ao meu ver, unha novela cunha forte carga política,como,en realidade, son todas as miñas novelas. Por poñer un exemplo: Malaria sentimental falaba, entre outras cousas, da tortura, do secuestro político, da guerra de guerrillas, do maoísmo, da sexualidade en situacións límites…,todo isto baixo unha aparencia de novela de aventuras e descubertas. A Inquisición continúa existindo.Non coa mesma face,mais baixo a forma de ausencia de respecto aos dereitos fundamentais,de intolerancia relixiosa,de manipulación informativa,   de capitalismo salvaxe, que extrae a plusvalía aos traballadores,que trafica con persoas, mercadorías e capitais…a hidra ten moitas cabezas.

-Algúns destes personaces, ademaisde diferentes, son tamén politicamente incorrectos. A relixión segue a ser “o opio do pobo” ou ese papel xa o asumiu agora a política?

-As relixións son unha especie de sedantes, en particular aquelas que predican a mansedume e a non-acción,o conformismo e a non confrontación. Eu non teño nada contra a xente que consome psicofármacos para conter os seus nervios, por iso non teño nada contra as relixións, sempre que non me queiran obrigar   a seguilas como norma única, o que acontecía co Santo Oficio. Non quero  que ninguén me obrigue a engulir pílulas que non preciso nin ter eu que pagar as drogas psicotropas que eles consomen.Se as precisase, xa me encargaría de procurar un remedio.

-Persoalmente, atopo semellanzas entre a súa novela e as diferentes versións dunha película que Vde. supoño que coñecerá, ben sexa co titulo de Rebelión a bordo ou co de O motín do Caine. Acerto na miña apreciación? É Vde. expectador habitual de filmes deste xénero? Que é o que máis lle atrae deles?

-Son dous filmes que están no meu imaxinario, certamente, mais non o pensara. Agora que o di, cando era novo fixen o papel de capitán do Caine –o que no cinema fixera Humprey Bogart- xogando nerviosamente con dúas bólas de aceiro na man mentres o interrogaban. Mais o motín a bordo de O Nosa Señora das Augas Santas só significa un incidente na novela. Certo que muda o rumbo do navío, mais a partir dese momento a similitude cos filmes que Vde. cita, coido que desaparece.

-Hai quen di que a literatura galega débelle unha grande novela ao mar, nomeadamente ao mar no que navegaron e navegan os nosos mariñeiros. Está disposto a liquidar esa débeda con algunha das súas próximas entregas?

-Detesto que alguén nos indique aos creadores o que debemos escribir e mais o que non.Eu teño escrito bastantes textos sobre o mar, lembre O paso do Noroeste, Ártico e outros mares, recentemente revisado e corrixido como Ártico 2.0, incluíndo algúns ensaios para explicar a ausencia de tradición marítima na nosa literatura, unha boa manchea de contos…Se cadra unha das razóns polas que non se escribe máis sobre os nosos mariñeiros é porque se trata dunha historia de escravismo nos límites da ética.Se eu lle contara o que sei, o que vin e me contaron…

-Disque o futuro do formato libro está en entredito, que de aquí a dez/quince anos o formato dominante será o ebook. Que opina deste asunto?

-Non teño unha bóla de cristal e desconfío sempre dos profetas. Certo que hai un vector evolutivo no facer uso da tecnoloxía para mellorar a vida, mais tamén hai un vector de mimetismo acrítico e gregarismo (facer o que outros fan). O resultado dos dous vectores declínase no interese comercial dos que aman producir en serie,non acumular excedentes, non arriscar polo que non produza lucro instantáneo…

-Agora mesmo, en Galicia acaban de publicarse os primeiros audio-libros. Extramunde é unha novela axeitada para se “lida en voz alta”, e polo tanto, escoitada?

-Eu escribo con música e, polo tanto, os meus libros son aptos para ser lidos en alto. Se tivo Vde. a oportunidade de presenciar o espectáculo O embigo do mundo -onde dramatizaron algúns dos meus textos Quico Cadaval e Anabell Gago, onde recrearon personaxes como “Dragona” a través da danza contemporánea, como fixo Olga Cameselle, ou nunha mestura de música e textos como fixo o Colectivo“Rio Lagares”- decataróase Vde. de que os meus libros poden facilmente converterse en textos sonoros ou aínda en filmes de mérito.

-Nese acto, chamou a atención que en lugar da presentación habitual, montara Vde. unha especie de performance. Tiña medo de aburrir aos presentes con esas presentacións ao uso que, de feito, adoitan enfastiar, aínda que ninguén se atreva a dicilo en público?

-Tiña necesidade de reivindicar outro xeito de presentar os libros, de dar aos lectores unha satisfacción extra. Mágoa que os medios de comunicación non reflectiron isto nas súas páxinas nin nos seus programas televisados, mais coido que a xente que participou masivamente nas presentacións-espectáculo agradeceu o esforzo dos artistas.Tamén quería dar idea de que se poden facer espectáculos sen necesidade de subvencións institucionais,como foi o caso.

Lourdes Varela

Comentarios pechados